Z dniem 1 marca 2017 r. weszły w życie przepisy kodeksu postępowania cywilnego, wprowadzające możliwość przeprowadzania licytacji komorniczej ruchomości w drodze licytacji elektronicznej. Ich celem jest umożliwienie jak największej grupie osób dostępu do licytacji komorniczej, czego następstwem ma być usprawnienie postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to jest obecne już od wielu lat w regulacjach prawnych państw europejskich, jego wprowadzenie zatem ma także dostosować polskie przepisy prawa do standardów unijnych.

Nowelizacja z zastrzeżeniem

Mimo, że przepisy kodeksu postępowania cywilnego przewidują możliwość przeprowadzenia egzekucji komorniczej w drodze licytacji elektronicznej od dnia 1 marca 2017 r., a nowelizacja kodeksu w tym zakresie miała miejsce w lipcu 2015 r, uregulowania są martwe, ponieważ nie istnieje jeszcze system teleinformatyczny, za pomocą którego licytacje te miałyby być prowadzone.

Krajowa Izba Komornicza na obecną chwilę nie dysponuje odpowiednimi narzędziami i nie wiadomo, w jakim czasie zostaną one utworzone i wdrożone do działania. Niemniej, licząc na wprowadzenie systemu w najbliższym czasie, warto zapoznać się z procedurą i zasadami nowej formy sprzedaży ruchomości w postępowaniu egzekucyjnym.

Egzekucja komornicza z ruchomości

Ten rodzaj egzekucji komorniczej jest jednym ze sposobów egzekucji świadczeń pieniężnych. Przebiega w dwóch etapach: najpierw organ prowadzący postępowanie egzekucyjne dokonuje zajęcia ruchomości, a następnie – sprzedaży.

Zajęcie w praktyce polega na wpisaniu przez komornika ruchomości do protokołu, w którym oznacza on także wartość każdej zajętej rzeczy. Ujawnienie zajęcia polega na umieszczeniu na każdej zajętej rzeczy znaku z pieczęcią komornika. Oznaczenie to ma na celu utrudnienie zbycia zajętych przedmiotów przez dłużnika. Zniszczenie, usunięcie i uszkodzenie znaków umieszczonych przez komornika na zajętych ruchomościach, zgodnie z art. 276 kodeksu karnego, stanowi przestępstwo.

Status prawny zajętej rzeczy

Dokonując zajęcia, komornik nie bada statusu prawnego rzeczy ruchomej znajdującej się we władaniu dłużnika albo wierzyciela, w szczególności nie sprawdza, czy taka ruchomość pozostaje własnością dłużnika. Stwierdza jedynie, czy dłużnik (lub wierzyciel) faktycznie rzeczą dysponuje.

Po dokonaniu zajęcia dłużnik nie może skutecznie rozporządzać zajętą rzeczą w sposób udaremniający egzekucję, nie może jej sprzedać, użyczyć. Jeśli dłużnik w toku postępowania egzekucyjnego sprzeda zajęty przedmiot, to umowa sprzedaży będzie co prawda ważna, ale postępowanie egzekucyjne wobec tej rzeczy toczy się w dalszym ciągu, Wówczas egzekucja prowadzona jest jednak przeciwko nabywcy, który wprawdzie nie staje się dłużnikiem, ale musi znosić prowadzenie egzekucji z zajętej ruchomości.

Zajęcie ruchomości a władanie

Z reguły ruchomości zajęte w toku postępowania egzekucyjnego komornik pozostawia w posiadaniu osoby, u której dokonał zajęcia. Od tej reguły w kodeksie postępowania cywilnego przewidziano możliwość odstępstwa w przypadku zaistnienia prawdopodobieństwa udaremnienia lub utrudnienia egzekucji lub zniszczenia rzeczy. W tych sytuacjach komornik na mocy postanowienia może oddać zajęte ruchomości pod dozór innej osoby.

W tradycyjnej licytacji, jeśli zajęte ruchomości pozostawione są we władaniu dłużnika, dozór powierza się jemu lub członowi rodziny wspólnie z nim zamieszkującemu. Osoby te mają prawo do zwykłego korzystania z tych ruchomości w taki sposób, aby rzeczy te nie straciły na wartości – bez możliwości ich przetwarzania i rozporządzania nimi. Prawo zwykłego użytkowania zajętej ruchomości oznacza, że osoby mogą rzecz posiadać, pobierać z niej pożytki i dochody, ale wyłącznie tak, by mogła ona być w każdym czasie oddana na wezwanie komornika, sądu lub stron i sprzedana przez komornika.

Drugi etap egzekucji – sprzedaż

Sprzedaż może nastąpić w formie transakcji z wolnej ręki lub w drodze licytacji publicznej, a od dnia 1 marca 2017 r. – także w formie licytacji elektronicznej. Ta ostatnia jest typem licytacji publicznej, z kilkoma różnicami, wynikającymi głównie z uwarunkowań technicznych.

Sposób przeprowadzania licytacji elektronicznej regulują przepisy art. 8791 do 87911 kodeksu postępowania cywilnego oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 września 2016 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia licytacji elektronicznej ruchomości w sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z treścią wskazanych uregulowań, jest ona dostępna w systemie teleinformatycznym wyłącznie dla komornika oraz użytkowników biorących w niej udział i dokonywana za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Dostęp do systemu obsługującego licytację elektroniczną powinny zapewniać sądy rejonowe.

Niezbędny wniosek wierzyciela

W licytacji elektronicznej sprzedaż zajętych ruchomości komornik może przeprowadzić jedynie na wniosek wierzyciela. Aby był on skuteczny, powinien zostać złożony przed wyznaczeniem terminu licytacji lub wraz z wnioskiem o wyznaczenie drugiej licytacji.

Jeśli wierzyciel złoży skutecznie wniosek o przeprowadzenie licytacji elektronicznej, komornik jest zobowiązany do oddania zajętych nieruchomości pod dozór innej osoby, chyba że dozór innej osoby został już ustanowiony, ruchomość została złożona do depozytu sądowego lub oddana na przechowanie właściwej instytucji. Zatem, przy licytacji elektronicznej wykluczone jest pozostawienie zajętych ruchomości we władaniu dłużnika.

Obwieszczenie o licytacji elektronicznej

O fakcie licytacji komornik informuje zamieszczając obwieszczenie także w systemie teleinformatycznym. Oprócz obwieszczenia ogłaszanego publicznie w budynku sądu rejonowego właściwego dla miejsca licytacji oraz na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej, obwieszczenie musi znaleźć się więc także w systemie. Oprócz tego, informację doręcza się stronom postępowania oraz osobie, której został powierzony dozór nad zajętymi ruchomościami.

Treść obwieszczenia o licytacji elektronicznej obejmuje:


  • wskazanie przedmiotu licytacji,

  • warunki licytacji,

  • sumę oszacowania,

  • cenę wywołania,

  • miejsce i czas, w których można oglądać ruchomość,

  • zdjęcie lub zdjęcia ruchomości podlegającej sprzedaży,

  • czas rozpoczęcia i zakończenia licytacji,

  • informację o tym, że warunkiem udziału w licytacji jest złożenie rękojmi.

Ponadto w obwieszczeniu o licytacji elektronicznej zamieszcza się wzmiankę dotyczącą praw osób trzecich. W jej treści wskazuje się, że nie będą one przeszkodą do przeprowadzenia licytacji i przybicia na rzecz nabywcy bez zastrzeżeń, o ile osoby te przed rozpoczęciem przetargu nie złożą dowodu, że wniosły powództwo o zwolnienie ruchomości od egzekucji i uzyskały w tym zakresie orzeczenie wstrzymujące egzekucję.

Przystąpienie do licytacji elektronicznej

Wniosek o założenie konta użytkownika umożliwiającego udział w licytacji składa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Konto jest udostępniane wyłącznie po uwierzytelnieniu za pomocą loginu i hasła. Zarejestrowany użytkownik może brać udział w nieograniczonej liczbie licytacji za pośrednictwem swojego konta. Przystępując do przetargu, składa on jednocześnie oświadczenie, że nie zachodzą wobec niego podstawy do wyłączenia z udziału w przetargu.

Przystąpienie do licytacji elektronicznej wymaga złożenia rękojmi, czego licytant również dokonuje za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Rękojmia może też zostać złożona komornikowi, który potwierdza ten fakt w systemie teleinformatycznym, jednak wówczas licytant może przystąpić do przetargu dopiero po jej potwierdzeniu.

Złożenie rękojmi

Złożenie rękojmi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego powoduje automatyczne przypisanie użytkownikowi unikalnego identyfikatora licytanta. Momentem jej złożenia jest chwila nieodwracalnego zainicjowania procedury uiszczenia rękojmi za pomocą udostępnianego przez system teleinformatyczny mechanizmu zapewniającego identyfikację wnoszącego rękojmię.

Jeżeli użytkownik składa rękojmię bezpośrednio komornikowi, przypisanie użytkownikowi unikalnego identyfikatora licytanta następuje po potwierdzeniu przez komornika złożenia rękojmi w systemie teleinformatycznym. Natomiast w sytuacji, kiedy użytkownik jest zwolniony z obowiązku złożenia rękojmi, przypisanie użytkownikowi unikalnego identyfikatora licytanta następuje po potwierdzeniu tego faktu przez komornika w systemie teleinformatycznym.

Licytacja elektroniczna

Licytacja elektroniczna rozpoczyna się z chwilą określoną w obwieszczeniu o licytacji elektronicznej i kończy się w chwili wyznaczonej przez komornika. Termin rozpoczęcia i zakończenia licytacji powinien być wyznaczony w taki sposób, aby czas trwania wynosił co najmniej siedem dni, a zakończenie przypadało w godzinach urzędowania sądu rejonowego, przy którym działa komornik.

W trakcie licytacji postąpienie przez licytanta następuje w wyniku:


  • uwierzytelnienia się na koncie użytkownika;

  • utworzenia oświadczenia o postąpieniu;

  • zatwierdzenia oświadczenia o postąpieniu.

Niezwłocznie po dokonaniu postąpienia w aktach sprawy umieszczane jest automatycznie potwierdzenie dokonania postąpienia. W trakcie licytacji w systemie ujawnia się licytantom najwyższą aktualną cenę, unikalny identyfikator licytanta, który ją ofiaruje, oraz czas pozostały do zakończenia licytacji. Każdemu postąpieniu przypisuje się inny numer porządkowy. Dane osobowe licytanta przed zakończeniem licytacji są ujawniane wyłącznie komornikowi sądowemu.

Przybicie i zapłata

Po zakończeniu licytacji elektronicznej, komornik natychmiast udziela przybicia osobie ofiarującej najwyższą cenę. Przybicie jest udzielane w systemie teleinformatycznym, a o jego dokonaniu komornik zawiadamia wierzyciela i dłużnika. Zawiadomienie o przybiciu doręcza się licytantom za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Tą samą drogą dokonywane jest zrzeczenie w sytuacji zaskarżenia udzielenia przybicia przez wierzyciela lub dłużnika i nierozstrzygnięcia skargi w ciągu dwóch tygodni. Wówczas nabywca może w ciągu dalszego tygodnia zrzec się nabycia ruchomości i odebrać zapłaconą sumę. Gdy skorzysta z uprawnienia przewidzianego w paragrafie poprzedzającym albo gdy sąd odmówi przybicia w efekcie rozstrzygnięcia skargi, licytacja będzie uznana za niedoszłą do skutku.

Nabywca, czyli licytant, który wygrał przetarg, zobowiązany jest do zapłaty ceny nie później niż w następnym dniu po doręczenia mu zawiadomienia o przybiciu, w godzinach urzędowania kancelarii komorniczej lub na rachunek bankowy komornika do godziny 18.00 dnia następnego. Jeżeli ten dzień przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, cenę uiszcza się w następnym dniu po dniu albo dniach wolnych od pracy. Cena nabycia może być uiszczona także za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. W razie nieuiszczenie należności, komornik wyznacza ponowną licytację na warunkach pierwszej.

Jak wspomniano na wstępie, obecnie nie został jeszcze wdrożony system teleinformatyczny stanowiący narzędzie komorniczej licytacji elektronicznej. Dopiero jego udostępnienie pozwoli z czasem na ocenienie, czy wprowadzone możliwości rzeczywiście spowodują zwiększenie efektywności postępowania egzekucyjnego, a także umożliwi oszacowanie kosztów tej formy postępowania.









adw. Agnieszka Zielińska-Heluszka