W chwili otrzymania wezwania na rozprawę lub posiedzenie w charakterze świadka jesteśmy zobowiązani stawić się w sądzie. Obowiązek ten często wiąże się z koniecznością poniesienia wydatków – w szczególności opłacenia kosztów dojazdu do sądu i z powrotem, a często także zawnioskowania o urlop, co skutkuje utratą zarobku. Jednak czy musimy być stratni?

Pouczenie o zwrocie kosztów

Na wezwaniu na rozprawę lub posiedzenie, sąd zamieszcza każdorazowo miejsce i czas przesłuchania, przedmiot sprawy, a także zwięzłe streszczenie przepisów dotyczących kar za pogwałcenie obowiązków świadka. Ponadto w treści znajduje się jednak zamieszcza pouczenie o „(...) zwrocie wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, oraz o wynagrodzeniu za utratę zarobku”(art. 262 kodeksu postępowania cywilnego – dalej kpc). Co to oznacza?

 

Świadek ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku (art. 277 zd. 1 kpc). Wyszczególnienie, czym są owe konieczne wydatki, zawiera art. 85 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym. Analogiczne zapisy dotyczą także spraw karnych (tj. art. 618a–618l kodeksu postępowania karnego).

Odzyskanie poniesionych kosztów podróży

Zgodnie z literą prawa, świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży – z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu i z powrotem – w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu, a także kosztów noclegu oraz utrzymania w miejscu wykonywania czynności sądowej. Górną granicę tych należności wyznacza wysokość zwrotu przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Obecnie kwestię tą reguluje szczegółowo rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej.

 

Według tych zasad świadkowi przysługuje również zwrot kosztów noclegu oraz utrzymania w miejscu wykonywania czynności sądowych, czyli przesłuchania. Zatem otrzyma on zwrot rzeczywiście poniesionych wydatków poniesionych na te cele, ale w wysokości nieprzekraczającej maksymalnych wysokości wyliczonych według zasad dotyczących pracowników państwowych z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju.

Wynagrodzenie za utratę zarobku

Świadkowi przysługuje ponadto wynagrodzenie za utratę zarobku lub dochodu w związku ze stawiennictwem w sądzie. Zgodnie z art. 86 ustawy o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym, wynagrodzenie to przyznaje się w wysokości przeciętnego dziennego zarobku lub dochodu świadka za każdy dzień udziału w czynnościach sądowych.

 

Przeciętny dzienny utracony zarobek konkretnej osoby oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu należnego pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Zatem i w tym przypadku świadkowi należne jest wynagrodzenie odpowiadające wysokości rzeczywistego zarobku lub dochodu, ale górną granicę tej wysokości stanowi równowartość 4,6% kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, ustalonej według odrębnych zasad określonych w ustawie budżetowej. Aktualnie, według ustawy budżetowej na rok 2017 r. z dnia 16 grudnia 2016 r., wynosi ona 1 789,42 zł.

Podstawą żądania zwrotu wydatków i wynagrodzenia

Warunkiem zwrotu wydatków i wynagrodzenia jest stawienie się świadka na wezwanie sądu i gotowość do przesłuchania. Prawo żądania odzyskania poniesionych kosztów przysługuje niezależnie od tego, czy w danym dniu świadek rzeczywiście został przesłuchany. Istotny jest jedynie fakt, że stawił się w sądzie. Gdyby natomiast stawił się on w sądzie bez stosownego wezwania – na przykład jedynie z inicjatywy którejś ze stron postępowania – to żądanie należności będzie skuteczne tylko wówczas, gdy sąd zdecyduje się go przesłuchać. W razie, gdyby nie doszło do przesłuchania z powodu niedopuszczenia przez sąd dowodu z przesłuchania świadka lub choćby niemożności dopuszczenia go do głosu z uwagi na czas wyznaczony na rozprawę lub posiedzenie, zwrot wydatków związanych ze stawiennictwem w sądzie nie nastąpi.

 

To jednak nie wszystkie warunki. Aby świadek mógł odzyskać poniesione przez niego wyżej omówione koszty, powinien złożyć pisemny wniosek lub zgłosić swoje żądanie do protokołu rozprawy. Inicjatywa świadka jest w tym wypadku konieczna – sąd z urzędu nie dokona bowiem zwrotu należności. Ponadto, to osoba chcąca otrzymać ekwiwalent poniesionych wydatków powinna obliczyć i wykazać we wniosku wysokość poniesionych kosztów oraz utraconego zarobku. Dokument w formie pisemnej powinien zostać przedłożony w sądzie najpóźniej w ciągu 3 dni od dnia rozprawy. Informacje te – dotyczące zarówno formy wniosku, jak i terminu jego złożenia – powinny znajdować się na wezwaniu do sądu.

Zwrot kosztów – istota regulacji

Celem procedury zwrotu rzeczywiście poniesionych wydatków i utraconych świadczeń zarobkowo-dochodowych jest zrekompensowanie świadkowi w sposób ekwiwalentny tego, co wydał lub czego został pozbawiony. Dlatego należyte wykazanie wysokości tych kosztów jest obowiązkiem świadka. Z tego również względu wniosek o zwrot powinien zawierać dokumenty potwierdzające wysokość kosztów stawiennictwa do sądu oraz przekonywająco wykazywać rozmiar dziennej utraty swojego dochodu bądź zarobku.

 

Wysokość należności przysługującej świadkowi ustala sąd lub referendarz sądowy. Te podmioty również podejmują decyzje co do zasadności wydatków wskazanych we wniosku. Po jej pozytywnym rozpatrzeniu, zgodnie z brzmieniem art. 93 ustawy o kosztach sądowych, przyznaną należność wypłaca się świadkowi niezwłocznie. Zaś w wypadku niemożności niezwłocznej wypłaty –uiszcza się ją przekazem pocztowym lub przelewem bankowym bez obciążania świadka opłatą pocztową lub kosztami przelewu. Jeśli natomiast sąd z jakiś przyczyn odmówi świadkowi przyznania zwrotu omawianych należności, na to postanowienie przysługuje świadkowi zażalenie.

Co ważne, zwrot kosztów stawiennictwa do sądu oraz utraconego zarobku, na takich samych zasadach jak wyżej opisane, przysługuje także osobie towarzyszącej świadkowi, jeżeli świadek nie mógł stawić się na wezwanie sądu samodzielnie, bez jej opieki.








adw. Agnieszka Zielińska-Heluszka