Morze Barentsa, zamieszkałe przez różnorodne gatunki dzikiej przyrody, może zniknąć w ciągu zaledwie kilku lat. Jak twierdzą eksperci, to być może najbardziej dramatyczny wpływ zmian klimatycznych. Czy czarny scenariusz się spełni?

Krytyczna dekada

W ostatnich 10 latach cały ekosystem arktyczny nagle zaczął się kurczyć. W efekcie może zniknąć w ciągu następnej dekady. Załamanie istnienia gatunków dzikiej przyrody żyjących w Morzu Barentsa może być największym i najszybszym jak do tej pory skutkiem zmian klimatycznych.

– Może to nastąpić w ciągu najbliższych kilku lat, od 10 do 20 lat. Nie możemy powiedzieć dokładnie. Omawiany region to Morze Barentsa, odcinek oceanu obejmujący 1,6 miliona kilometrów kwadratowych między Oceanem Arktycznym a północnymi wybrzeżami Norwegii i Rosji – mówi główny autorka badań Sigrid Lind z Instytutu Badań Morskich w Tromsø w Norwegii.

infoplanet ekologia morze barentsa moze zniknac krytyczna dekada

Morze Barentsa zawsze miało dwie odrębne strefy: cieplejszą na południu i zimniejszą na północy, kryte sezonowo lodem morskim, który dryfuje na południe do grubszej pokrywy lodowej na Oceanie Arktycznym. Strefa północna ma unikalny ekosystem przypominający Arktykę, który pozwala żyć niedźwiedziom polarnym, fokom i planktonowi.

Więcej lodu

Lind i jej koledzy przeanalizowali dane dotyczące Morza Barentsa zebrane przez norweskie i rosyjskie statki badawcze w ciągu ostatnich 50 lat, aby zobaczyć, jak zmienił się ekosystem. Ustalono, że zimna północna strefa istnieje, ponieważ morze jest podzielone na trzy niezwykle wyraźne poziome warstwy. Warstwa powierzchniowa podtrzymuje lód morski w zimie. Poniżej znajduje się środkowa warstwa arktyczna, w której osiada słodka woda z topniejącego lodu. U dołu znajduje się warstwa atlantycka, język ciepłej wody z Atlantyku.

Ponieważ woda z roztopionego lodu jest stosunkowo wolna od soli i zimna, jest mniej gęsta i pływa powyżej gęstszej, cieplejszej, bardziej słonej wody atlantyckiej, która jest poniżej. Warstwa ta jest podtrzymywana przez obfity dopływ świeżej wody z topienia lodu morskiego każdego roku, ale to kluczowe źródło świeżej wody nagle zniknęło.

infoplanet ekologia morze barentsa moze zniknac wiecej lodu

Od 1970 do 1999 roku napływ świeżej wody do Morza Barentsa był stały. Jednak roczna ilość wody słodkiej zaczęła spadać od 2010 roku. W 2015 i 2016 roku było to 40% poniżej średniej z lat 1970–1999. Sezonowa pokrywa lodowa spadła o podobną grubość w latach 2010–2016 w porównaniu z latami 1970–1999. Warstwa powierzchniowa ogrzała się o 1,5°C w 2000 roku, a dodatkowo we wszystkich trzech warstwach wzrosło zasolenie.

Cieplejszy i bardziej słony

Podstawową przyczyną zmian w Morzu Barentsa jest szybkie ocieplenie Arktyki z powodu emisji gazów cieplarnianych.

– Wszystko zależy od tego, ile lodu morskiego wpływa do Morza Barentsa z Arktyki. Jednak przy ogólnie słabnącym kryciu pokrywy lodowej pojawianie się dużych ilości lodu staje się coraz mniej prawdopodobne – mówi Lind. – Szybkość zmian jest zaskakująca. Dane sugerują, że do dekady temu Morze Barentsa było stabilne – dodaje.

– To badanie może wskazywać na pierwszy zaskakujący przykład punktu krytycznego w systemie klimatycznym skali regionalnej i dostarcza przekonujących dowodów, że obserwujemy gwałtowne zmiany w stanie Morza Barentsa. Z powodu globalnego ocieplenia trudno stwierdzić, do czego doprowadzi taka zmiana w najbliższym czasie – mówi Tim Lenton z University of Exeter w Wielkiej Brytanii.

infoplanet ekologia morze barentsa moze zniknac cieplejszy i bardziej slony

W efekcie zimne „arktyczne” części Morza Barentsa zostają zastąpione cieplejszymi wodami „atlantyckimi”. Podobne efekty stratyfikacji odnotowano na północnym wschodzie Morza Łaptiewów, na północ od Syberii. Te zjawiska mogą być ze sobą powiązane, ale opracowanie punktów wspólnych wymaga dalszych badań.

Nowa Arktyka

– Zmniejszenie pokrywy lodu morskiego na Morzu Barentsa jest złą wiadomością dla gatunków, które na nim żyją, takich jak niedźwiedzie polarne, niektóre foki i algi lodowe – mówi Bjarte Bogstad z Instytutu Badań Morskich w Bergen w Norwegii.

Jednak cieplejsze wody już przyciągają gatunki z południowej części Morza Barentsa: szczególnie dorsza, który osiągnął w ostatnim dziesięcioleciu rekordowo wysoki poziom. Choć jest to dobra wiadomość dla branży rybackiej, inwazja dorsza może wpłynąć na rodzime drapieżniki, takie jak wieloryby i dorsze polarne.

infoplanet ekologia morze barentsa moze zniknac nowa arktyka

– Dla gatunków takich jak dorsz, plamiak i karmazyn, ocieplenie byłoby prawdopodobnie pozytywne. Może to wywołać nieoczekiwany efekt domina w ekosystemie i spowodować utratę różnorodności biologicznej – mówi Bogstad.

Co więcej, mniej lodu morskiego spowoduje, że Morze Barentsa będzie ciemniejsze i będzie pochłaniało mniej ciepła słonecznego. Przyspieszy to globalne ocieplenie, choć naukowcy wciąż nie wiedzą na pewno, jaki wpływ będzie to miało na ekosystem.