Czy kiedykolwiek nacisnąłeś przycisk przy przejściu dla pieszych i zastanawiałeś się, czy naprawdę zadziałał? A może wcisnąłeś przycisk zamykający drzwi w windzie, podejrzewając, że w rzeczywistości nie zadziała? Nie jesteś osamotniony i możesz mieć rację – świat jest pełen przycisków, które… nie działają. Są one czasami nazywane „przyciskami placebo”, gdyż po naciśnięciu nie wywołują żadnego efektu.

Niedziałające przyciski

– Przyciski te, podobnie jak pigułki placebo, nadal mogą służyć pewnym celom. Mają efekt psychologiczny – podejmowanie pewnych działań prowadzi ludzi do poczucia kontroli nad sytuacją, a nie tylko biernego obserwatora. Robienie czegoś zwykle wydaje się lepsze niż robienie niczego – twierdzi Ellen Langer, psycholog z Harvardu, która była pionierem koncepcji znanej jako iluzja kontroli.

Przykładowo, jak ujawnił rzecznik prasowy tamtejszego departamentu transportu, w Nowym Jorku faktycznie funkcjonuje jedynie około 100 z 1000 przycisków na przejściach dla pieszych. Dla porównania – w 2004 roku według New York Times działało ich około 750. Inne miasta, takie jak Boston, Dallas i Seattle, przeszły podobny proces. W Londynie, który ma 6000 sygnałów drogowych, naciśnięcie przycisku przez pieszego powoduje, że pojawia się żółte światło, które sygnalizuje „poczekaj”, ale nie oznacza to, że światło zielone pojawi się wcześniej.

infoplanet technologia przyciski placebo niedzialajace przyciski

– Mamy kilka skrzyżowań, na których zielone światło włącza się automatycznie, ale wciąż prosimy ludzi o naciśnięcie przycisku, ponieważ umożliwia to dostęp do funkcji – powiedział Glynn Barton, dyrektor ds. zarządzania siecią w firmie Transport for London.

Coraz więcej sygnalizacji jest teraz zintegrowanych z elektronicznym systemem, który wykrywa ruch i odpowiednio dostosowuje interwały (dając na przykład pierwszeństwo autobusom), co oznacza, że naciśnięcie przycisku nie daje żadnego efektu. Ale podczas gdy ich funkcja została przejęta przez bardziej zaawansowane systemy, takie jak zautomatyzowane światła lub czujniki ruchu, fizycznie często były pozostawiane.

Placebo w windzie

A co z najbardziej naciąganymi przyciskami: „zamknij drzwi” w windach? Jeśli mieszkasz w USA, prawie na pewno nie uświadczysz ich działania – powodem jest tu ustawa o niepełnosprawności z 1990 roku.

– Ustawodawstwo wymagało, aby drzwi windy były otwarte wystarczająco długo, aby każdy, kto ma problemy z poruszaniem się lub porusza się np. za pomocą kul lub wózka inwalidzkiego, dostał się do kabiny bezpiecznie – Kevin Brinkman z National Elevator Industry.

infoplanet technologia przyciski placebo placebo w windzie

Jeśli nie zostanie więc osiągnięty wyznaczony czas wejścia do windy, naciśnięcie przycisku nic nie da. Jest on dostępny tylko dla strażaków, personelu ratunkowego i pracowników obsługi technicznej, którzy mogą zastąpić opóźnienie kluczem lub kodem. Poza USA istnieje większa szansa, że przycisk zadziała, choć też niekoniecznie.

– Funkcjonalność przycisku jest określona przez kod budynku lub klienta – powiedział Robin Fiala z firmy Otis, największego na świecie producenta wind.

Zwodniczy termostat

Innym przykładem są termostaty. Te umieszczone w pokojach hotelowych ograniczają zakres temperatur dostępnych dla klientów, zmniejszając w ten sposób koszty energii, jednak według Roberta Beana z Amerykańskiego Stowarzyszenia Inżynierów Ogrzewania i Klimatyzacji praktyka ta nie ogranicza się do hoteli. Nie ma w tym jednak niczego złego, ponieważ temperatura powietrza kontrolowana przez większość termostatów jest tylko jednym z elementów układanki termicznej.

– W przypadku braku kontroli innych wskaźników temperatura powietrza często stanowi słabe pośrednictwo dla komfortu cieplnego, a badania z nim związane pokazują, że kiedy ludzie mogą kontrolować temperaturę w pomieszczeniach, niektórzy z nich mogą tolerować wyższy poziom dyskomfortu – powiedział Bean.

infoplanet technologia przyciski placebo termostat

Innymi słowy: pełna kontrola niekoniecznie równa się większemu komfortowi. Czasami jednak termostaty mogą być zwodnicze z założenia. Niektóre modele zawierają nawet opcję „funkcji placebo”. Jeśli zainstalowany jest niedziałający (placebo) termostat lub inny, ograniczony funkcjonalny, to tylko możliwość manipulowania nim może wpłynąć na jego postrzeganie.

– Termostaty z przysłoną, czyli te, które w ogóle nie są podłączone do systemu, można znaleźć również w biurach – mówi Donald Prather z firmy Air Conditioning Contractors of America.

Według Langer guziki placebo mają pozytywny wpływ na nasze życie, ponieważ dają nam iluzję kontroli i możliwość podjęcia działania w sytuacjach, w których należałoby działać. Niechęć do stania bezczynnie tłumaczy, dlaczego ludzie przyciskają guzik w windzie, kiedy jest już zapalony.

kup artykuly platne