Kraków. Miasto zbadało stan krakowskich bibliotek

Jak zachować obecnych i przyciągnąć nowych użytkowników bibliotek? Jak balansować pomiędzy potrzebą biblioteki traktowanej jako „azyl miłośników książek”, a tej rozumianej jako „nowoczesne centrum aktywności społeczno-kulturalnych i mediów”? Między innymi te pytania postawił przed sobą zespół badaczy Małopolskiego Instytut Kultury, który na zlecenie Urzędu Miasta Krakowa zrealizował projekt badawczo-konsultacyjny „Biblioteka Kraków. Rozwój sieci miejskich bibliotek publicznych”. Celem przedsięwzięcia było przygotowanie diagnozy funkcjonowania sieci bibliotek miejskich oraz opracowanie rekomendacji istotnych dla przygotowania planu rozwoju nowej instytucji – Biblioteki Kraków.

Badania i konsultacje, których efektem jest raport „Biblioteka Kraków. Rozwój sieci miejskich bibliotek publicznych” zostały zrealizowane w okresie 15 sierpnia–28 listopada 2016 roku. Projekt obejmował m. in. badania inwentaryzacyjne przeprowadzone we wszystkich 57 filiach bibliotek miejskich, realizację prawie 600 wywiadów z mieszkańcami miasta, pogłębione studia przypadku w wybranych 6 bibliotekach, warsztaty partycypacyjne z bibliotekarzami i stałymi czytelnikami oraz badania „digital focus group”, dotyczące użytkowników bibliotek intensywnie wykorzystujących Internet w praktykach czytelniczych. Zrealizowano także otwarte konsultacje dla mieszkańców Krakowa pod patronatem Forum Przyszłości Dzielnic.

Z raportu wynika, że respondenci (przede wszystkim obecni użytkownicy bibliotek) są bardzo zadowoleni z faktu, że filie bibliotek są bardzo gęsto rozmieszczone w przestrzeni miasta. Ponieważ w większości korzystają oni z możliwości wypożyczenia książek do domu, chcą utrzymania gęstej sieci filii. Według mieszkańców Krakowa podstawą rozwoju bibliotek muszą być dostępne i aktualne zbiory oraz obecność różnego typu udogodnień i usług usprawniających korzystanie z nich. Raport wskazuje jednak, że wiele filii bibliotecznych nie jest wystarczająco dostosowana do potrzeb osób o specjalnych potrzebach, a same lokale, choć często zmodernizowane w środku, z zewnątrz nie zachęcają do ich odwiedzin.

Mieszkańcy Krakowa szczególnie cenią sobie bardzo bliskie relacje z ulubionymi bibliotekarzami, którzy – znacznie lepiej od wyszukiwarek – doradzają w wyborze lektury. Wśród zagrożeń dla funkcjonowania bibliotek w mieście mieszkańcy wymieniali m.in. brak czasu na czytanie, rozwój nowych mediów i internetu oraz zanik czytelnictwa w ogóle. Badacze wskazują, że biblioteki powinny być multifunkcjyjne. Obecnie w zdecydowanej większości są one monofunkcyjne, są wyłącznie wypożyczalniami zbiorów.

Ważną rekomendacją badaczy jest propozycja, aby na sieć Biblioteki Kraków składały się 3 typy bibliotek: Biblioteka Główna (będąca zarówno multifunkcyjnym centrum czytelnictwa jak i główną siedzibą administracyjną instytucji), biblioteki dzielnicowe (posiadające odpowiednio dużą powierzchnię i realizujące szeroką gamę usług m.in. wydarzenia literackie, edukacyjne i społeczne) oraz tzw. biblioteki pierwszego kontaktu (mniejsze biblioteki o dogodnym położeniu pełniące przede wszystkim funkcję wypożyczalni). Należy jednak zwrócić uwagę na to, że właściwe biblioteki dzielnicowe musiałyby dopiero powstać, bo obecne lokale są w większości zbyt małe, aby można było w nich w pełni realizować proponowany program usług i działań.

Od 1 stycznia 2017 Biblioteka Kraków rozpoczęła swoją działalność. Raport pokazuje, jak wielkie wyzwania stoją przed tą instytucją i przed Miastem.

– Mamy nadzieję, że krok po kroku uda się zrealizować wszystkie zamierzenia i stworzyć dla mieszkańców Bibliotekę, o której marzą i z której będą aktywnie korzystać – zaznaczył dyrektor Biblioteki Kraków Stanisław Dziedzic.