Byczki, kroszonki i geometria

 

W Polsce w okresie Wielkanocy stosuje się wiele technik zdobienia jaj. Najczęstsze są pisanki – barwione na jeden kolor jajka, zwane również jako byczki lub kraszanki, a także malowane gorącym woskiem i drapane kroszonki, tworzone metodą rytowniczą czy oklejane tradycyjnymi materiałami lub wycinankami.

– Zanim w drugiej połowie XIX wieku upowszechniły się barwniki chemiczne, wykorzystywano barwniki naturalne. I tak np. cebula barwi skorupki jajek na brązowo, kora dębu na czerwono-bordowy kolor, kora olchy i liście klonu dają niemal czarną barwę, a młode zboże – zieloną. Obecnie pisanki mają bardzo różnorodne wzornictwo – dominują motywy geometryczne, roślinne, czy świąteczne – wskazuje dr Barbara Chlebowska z Działu Wierzeń, Obrzędów i Folkloru Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.

Jajko jest starym, uniwersalnym symbolem ciągłości życia i jego odnawiania. Jest to jednocześnie jedna z najbardziej rozpowszechnionych tradycji świąt Wielkanocnych. Do nanoszenia wzorów na jajka używane są tzw. pisaki, a więc ostro zakończone lejki, którymi nanosi się na skorupkę wosk, a później barwi się jajko. W ten sposób, po usunięciu wosku, na pisance pozostaje wzór. Kroszonki są natmiast wydrapywane ostrym narzędziem na jajku zabarwionym wcześniej. Inna opcja to wyklejanka – popularna na Kurpiach czy w Ziemi Łowickiej – jajko oklejone tradycyjnymi materiałami, jak sitowie, kawałki włóczki czy sukna.

Zdaniem etnograf, na tradycyjnych pisankach znaleźć można różnorodne wzornictwo. Jednak motywy dominujące to wzory geometryczne – charakterystyczne dla dzieł rękodzielniczych – a także ornamenty roślinne, zwierzęce i świąteczne.

kup artykuly platne