Cholesterol jest naturalną substancją występującą w organizmie. W 75% jest ona wytwarzana przez wątrobę. Pozostała część pochodzi z produktów, które spożywamy. Wszyscy wiemy, że podwyższony poziom cholesterolu we krwi nie jest dobry dla zdrowia, ale niewielu z nas zdaje sobie sprawę, że jego prawidłowy poziom odgrywa istotną rolę w utrzymaniu dobrego stanu błon komórkowych, syntezy prowitaminy D, budowy hormonów płciowych i nadnerczy, a także pomaga we wchłanianiu witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

 

Badaj poziomu cholesterolu

Wysoki poziom cholesterolu nie wywołuje żadnych objawów. Jednak jego pokłady krążą we krwi w postaci cząstek zwanych lipoproteinami, które mogą gromadzić się w tętnicach, powodując ich miażdżycę lub stwardnienie. Ogranicza to przepływ krwi i może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak zawał serca lub udar mózgu. Z tego względu Amerykańskie Stowarzyszenie Chorób Serca zaleca wszystkim dorosłym w wieku powyżej 20 lat, aby co 4–6 lat kontrolowali poziom cholesterolu, wykonując lipidogram na podstawie krwi. Jest to badanie pozwalające ocenić stężenie substancji tłuszczowych we krwi, w którym oceniane są stężenia: cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, cholesterolu HDL i trójglicerydów.

 

Lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) są często określane jako zły cholesterol, ponieważ mają tendencję do osadzania się na ścianach tętnic. Dzieje się tak, ponieważ łączą się z białymi krwinkami, tworząc blaszkę zwężającą tętnicę i ograniczając przepływ krwi. Optymalny poziom cholesterolu LDL dla większości osób wynosi maksymalnie 100 mg/dl. Jeśli chorujesz na serce, powinieneś dążyć do uzyskania stężenia w wysokości 70 mg dl lub mniej.

Niemniej nie każdy rodzaj cholesterolu jest zły. Lipoproteiny o wysokiej gęstości (HDL) są uważane za dobry cholesterol, ponieważ przeciwdziałają gromadzeniu się LDL w tętnicach. Im wyższy poziom HDL, tym lepiej, dlatego ich poziom równy co najmniej 60 mg/dl może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób serca. Stężenie poniżej 40 mg/dl jest natomiast uważane za czynnik uprawdopodabniający rozwój chorób serca.

 

Triglicerydy są rodzajem tłuszczów, które występują w ludzkiej krwi. Ich normalny poziom wynosi maksymalnie 150 mg/dl. Wyższe stężenie zwiększa możliwość wystąpienia chorób serca, zaburzeń metabolizmu, cukrzycy i udaru mózgu.

Jak obliczać poziom cholesterolu?

Test cholesterolu mierzy jego całkowity poziom we krwi, a więc kombinację LDL, HDL i VLDL – lipoproteiny o bardzo małej gęstości, uznawanej za inny poziom złego cholesterolu. W celu obliczenia współczynnika cholesterolu, należy całkowity poziom podzielić przez wynik cholesterolu HDL. Na przykład, jeśli masz całkowity poziom cholesterolu 200 mg/dl i wynik HDL 40 mg/dl, podziel 200 na 40 i otrzymasz stosunek 5:1. Im niższy stosunek, tym mniejsze ryzyko chorób serca. Lekarze zalecają zachowanie proporcji 5:1 lub mniejszej. Optymalny współczynnik wynosi 3,5:1.

 

Wysoki poziom cholesterolu, związany często z chorobami serca i udarami mózgu, jest podstawową przyczyną zgonów na całym świecie. Może on stanowić przyczynę odkładania się płytki na ścianach tętnic, zawężając je i ograniczając przepływ krwi. Jeśli następnie odrywają się one, występuje ryzyko ich utknięcia w zwężonej tętnicy, co doprowadzi do odcięcia dopływ krwi do serca lub mózgu, powodując zawał serca lub udar.

Czynniki ryzyka

Istnieje kilka czynników ryzyka wysokiego cholesterolu, które zależą od ciebie. Wymienia się wśród nich dietę bogatą w tłuszcze trans i tłuszcze nasycone, nadwagę lub otyłość, a także siedzący tryb życia. Te, których nie możesz kontrolować, to wiek (wraz z nim ryzyko wzrasta), płeć (poziom rośnie u kobiet w wieku postmenopauzalnym) oraz historia chorób w rodzinie.

Cholesterol w żywności nie jest taki sam jak cholesterol we krwi. W większości przypadków ma on minimalny wpływ na poziom tłuszczów w krwioobiegu. Jednak około 30% osób reaguje na posiłki o wysokiej zawartości cholesterolu. Powinny one unikać żywności o wysokiej zawartości tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans, takich jak olej, tłuste mięso, produkty mleczne o pełnej zawartości tłuszczu, żółtka jajka i fast foody.

 

Co więcej, wysoki poziom cholesterolu we krwi to czynnik dziedziczny. Jeżeli więc w historii twojej rodziny występuje stan chorobowy zwany hipercholesterolemią, prawdopodobnie poziom twojego cholesterolu będzie podwyższony, bez względu na to, co jesz. Jeśli dodatkowo będziesz jeść tłusto, sytuacja będzie jeszcze gorsza.

Kobiety zazwyczaj mają wyższy poziom dobrego cholesterolu, ponieważ estrogeny hormonu żeńskiego mają tendencję do jego podwyższania. Dlatego większość młodych kobiet ma mniejszy LDL, który w okresie menopauzy zaczyna rosnąć. Dlatego w miarę zbliżania się do tego okresu ważne jest, aby utrzymać zdrową dietę i odpowiednią wagę. Pomaga to w trzymaniu właściwych poziomów cholesterolu we krwi.

 

Hartowanie tętnic zaczyna się w dzieciństwie i może odgrywać znaczącą rolę w rozwoju chorób serca w wieku dorosłym. U dzieci, których rodzice lub dziadkowie mają miażdżycę tętnic wieńcowych, jakąkolwiek postać chorób serca lub przeszli zawał serca, powinno się sprawdzić poziom cholesterolu. Amerykańskie Stowarzyszenie Chorób Serca zaleca ponadto, aby zachęcać je do regularnych ćwiczeń, utrzymywania zdrowej wagi, diety o niskiej zawartości tłuszczu oraz z dużą ilością owoców i warzyw, a także kontrolowania wysokiego ciśnienia krwi i cukrzycy (jeśli taką zdiagnozowano).

Obniż poziom cholesterolu – poznaj dobre tłuszcze

Amerykańskie Stowarzyszenie Chorób Serca zaleca, aby od 25% do 35% dziennych kalorii pochodziło z tłuszczów, takich jak ryby, orzechy i oleje roślinne. Dla zdrowych osób tłuszcz nasycony powinien wynosić nie więcej niż 7% całkowitej ilości kalorii przyswajanych w ciągu dnia. Jeśli potrzebujesz obniżyć poziom cholesterolu LDL, unikaj w swojej diecie tłuszczy nasyconych, a także ogranicz zawartość tłuszczy trans do mniej niż 1% całkowitej dziennej ilości kalorii.

 

Jeśli chcesz gotować zdrowo, wystarczy stosowanie prostych trików. Zdejmuj skórę z kurczaka przed jego przyrządzaniem, nie smaż żywności i usuwaj tłuszcz z mięsa zanim podasz je na stół. Ponadto unikaj żywności przetworzonej, takiej jak kiełbasa czy inne wędlina, jedz oleiste ryby, które mają wysoką zawartość kwasów omega-3 – łososie lub pstrągi, a także białka sojowe, mogące mieć korzystny wpływ na poziom złego cholesterolu.

Poprawić swój stan zdrowia możesz również za pomocą diet niskowęglowodanowych. Narodowe Instytuty Zdrowia kilku krajów europejskich przeprowadziły badania, które wykazały, że zarówno dieta o niskiej zawartości tłuszczu, jak ograniczonej ilości węglowodanów przyczynia się do poprawy poziomu złego cholesterolu.

 

Tendencję do zwiększania LDL wzmaga również nadwaga lub otyłość. Wówczas pomóc może utrata masy ciała. Jak udowodniły badania, zaledwie 40 minut ćwiczeń dwa do trzech razy w tygodniu mogą obniżyć poziom cholesterolu. Warto ograniczyć także palenie, które jest nie tylko szkodliwe dla płuc, ale również obniża HDL i zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca i udaru.

Specyfiki na obniżenie poziomu cholesterolu

Czasami odpowiednia dieta i regularne ćwiczenia wystarczą, aby poziom cholesterolu wrócił do normy. Jeżeli jednak jest on spowodowany czynnikami genetycznymi, może okazać się, że zdrowe nawyki to za mało. Wówczas należy zastosować leki. Zazwyczaj pierwszym wyborem są statyny, ale lekarz może decydować o podaniu innego specyfiku, dlatego jeżeli nie skutkują sposoby naturalne, należy udać się do specjalisty.

 

Ponadto istnieje również kilka suplementów, które okazały się skuteczne w leczeniu wysokiego poziomu cholesterolu. Są one uzupełnieniem zdrowej diety i blokują wchłanianie LDL w jelitach. Często zaleca się kwas nikotynowy – niacynę lub witaminę B3. Jednak należy pamiętać, że zbyt wysokie dawki witamin mogą być szkodliwe i warto stosować je tylko pod nadzorem lekarza.

W ostatnim czasie dużą furorę w profilaktyce antycholesterolowej odgrywa czerwony ryż. Wśród rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej, dla których jest on naturalnym składnikiem diety, zaobserwowano bardzo niskie stężenie złego cholesterolu. Powstały wiec preparaty, które są kapsułkami zawierającymi wyciąg z czerwonego ryżu. Skuteczność tej roślinnej metody obniżania poziomu LDL jest potwierdzona i bardzo skuteczna, a w połączeniu z odpowiednio zbilansowaną dietą przynosi rezultaty porównywalne z tradycyjnymi metodami w postaci tabletek.

 

W zmaganiu ze złym cholesterolem badana jest również skuteczność innych składników roślinnych, jak guggulsteron, polikosanol, nasiona i liście kozieradki, ekstrakt z liści karczocha, krwawnik, bazylia, imbir, kurkuma oraz rozmaryn. Część z tych środków jest w trakcie analiz, niektóre nie przeszły jeszcze badań klinicznych, dlatego do stosowania ich należy podchodzić z umiarem i rozwagą, używając je raczej jako składników zbilansowanej diety niż lekarstw.

Jaki poziom cholesterolu osiągnąć?

Zalecane normy są różne, ale za optymalny uważany jest ogólny wynik 200 mg/dl lub niższy. Poziomy powyżej tej normy mogą być czynnikiem ryzyka rozwoju chorób serca. Dodatkowo celuj w LDL w wysokości 100 mg/dl lub mniej, a poziom cholesterolu HDL – 60 mg/dl lub więcej.

Jeśli masz wysokie czynniki ryzyka wystąpienia chorób serca lub udaru mózgu, w tym wysokie ciśnienie krwi, palisz, masz niepokojącą historię chorób w rodzinie, osiągnąłeś wiek powyżej 45 roku (mężczyzna) lub 55 roku życia (kobieta), jesteś otyły lub nieaktywny fizycznie – konieczne może być osiągnięcie poziomu LDL w wysokości 70 mg/dl lub niższej.

 

Zaletą kontrolowania stężenia cholesterolu we krwi jest możliwość odwrócenia niektórych szkód powstałych z powodu miażdżycy tętnic, jak choćby ich stwardnienie spowodowane gromadzeniem się płytki. Lekarz Dean Ornish podkreśla, że właściwości odblokowania zatorowanych tętnic wykazuje również niskotłuszczowa dieta wegetariańska. Potwierdzają to badania przedstawione w brytyjskim raporcie medycznym, zgodnie z którymi dieta o niskiej zawartości węglowodanów obniżyła poziom LDL. Podobne działanie przynoszą również regularne ćwiczenia.

Jeżeli stwierdzisz u siebie zbyt wysoki poziomy cholesterolu, nie należy się poddawać, warto natomiast zacząć działać. Przy stosowaniu się do zaleceń lekarza, zdrowej diecie i odpowiedniej dawce ruchu, szybko osiągniesz widoczne skutki.