Wiele osób nie wyobraża sobie życia bez psów. Podziwiamy je i kochamy za lojalność, bezwarunkową sympatię, entuzjazm i radość życia. Jednak nie wszystkie psie zachowania można polubić. Choć według obiegowej opinii pies to najlepszy przyjaciel człowieka, zwierzęta te mają pewne zwyczaje, takie jak szczekanie gryzienie przedmiotów albo zbyt entuzjastyczne powitania, które mogą sprawić, że trudno będzie z nimi żyć! Dlatego wiedza o tym, jak trenować psa, wzmocni więź między wami. Dodatkowo zapewnia zwierzęciu bezpieczeństwo, a także może się stać okazją do wspólnej zabawy. Psy uczą się chętnie, lecz kluczem do sukcesu jest dobra komunikacja. Twój pies musi rozumieć, jak powinien się zachowywać i dlaczego w jego interesie leży spełnienie twoich życzeń.

Jak wytresować czworonoga?

Wśród znawców funkcjonuje wiele opinii na temat właściwej strategii szkolenia psa. Niektórzy twierdzą, że sekretem jest zasada „twardej ręki”, inni, że powinieneś używać nagród i unikać karania psa w jakikolwiek sposób. Są i tacy, którzy utrzymują, że wszystko, co musisz zrobić, to stać się „psem alfa”, czyli potwierdzić swój status jako dominującego przywódcy „stada”. We wszystkich tych opiniach rzuca się w oczy skłonność do postaw ekstremalnych.

Jednak bez względu na to, z której metody treningu skorzystasz, ma ona prowadzić do jednego celu – kontroli konsekwencji zachowań twojego psa. Jeśli chcesz wpłynąć na jego zachowanie, musisz po pierwsze, odpowiednio nagradzać zachowania, które akceptujesz, po drugie zaś, upewnić się, że zachowania, których nie lubisz, nie są nagradzane.

W jaki sposób pies się uczy?

Jedną z najczęstszych przyczyn przykrych relacji z psami jest to, że po prostu nie chcą słuchać naszych poleceń. Spróbuj jednak postawić się w sytuacji swojego psa. Wyobraź sobie, że ktoś mówi do ciebie w języku, którego nigdy wcześniej nie słyszałeś. Prawdopodobnie niezbyt długo uda ci się utrzymać uwagę, bo nie rozumiesz, co obcokrajowiec próbuje ci przekazać.

Dlatego, aby jasno i konsekwentnie komunikować się ze swoim psem, musisz wiedzieć, że psy uczą się poprzez bezpośrednie konsekwencje swojego zachowania. Natura tych konsekwencji decyduje o tym, jakie decyzje będą podejmować w przyszłości. Zasada jest prosta: psy, podobnie jak inne zwierzęta, w tym także ludzie, starają się uzyskiwać w życiu dobre rzeczy i unikać złych. Jeśli zachowanie prowadzi do czegoś satysfakcjonującego – jak jedzenie, przyjemne pieszczoty, czas zabawy z psimi przyjaciółmi lub gra z panem – twój czworonóg będzie je powtarzał. Jeśli zaś powoduje nieprzyjemne skutki – jak ignorowanie ze strony właściciela lub zniknięcie atrakcyjnych przedmiotów – będzie starał się go wystrzegać.

Kary i nagrody

Niektóre metody szkoleniowe wykorzystują kary, na przykład korektę smyczy, aby zmusić psa do robienia tylko tego, czego oczekujemy. Inne metody koncentrują się na konstruktywnej nauce. Pozwalają wykorzystywać w szkoleniu przysmaki, gry i przytulanie, aby np. nauczyć psa spokojnego zachowania wobec napotykanych ludzi. To całkiem sprawny trening – bez bólu i zastraszania. Możesz też chwycić smycz psa i szarpać ją ku ziemi za każdym razem, gdy zwierzę podskakuje, by się przywitać i najprawdopodobniej uzyskasz ten sam efekt. Chociaż obie taktyki mogą zadziałać, zwykle skuteczniejsza okazuje się jednak ta pierwsza metoda, która jednocześnie jest także znacznie przyjemniejsza dla ciebie i twojego psa.

Jeśli możesz nauczyć psa manier bez przemocy i straszenia, dlaczego tego nie zrobić? Zamiast karać za zwyczaje, których nie tolerujesz, skoncentruj się na uczeniu tego, co chcesz, aby robił. Kiedy twój pupil robi coś, co ci się podoba, przekonaj go, aby zachował się w ten sposób ponownie, dając mu w nagrodę coś, co kocha. Osiągniesz cel bez niepotrzebnego nadwyrężania waszej przyjacielskiej relacji.

Aby zniechęcić psa do niechcianych zachowań, wystarczy upewnić się, że nie zostaną one nagrodzone. Pamiętaj, że przez większość czasu motywacje pies nie myśli nad motywacją swoich działań – po prostu robi to, co robi. Wita się, wskakując na ludzi, ponieważ wie, że zwróci tym na siebie uwagę. Wystarczy odwrócić wzrok, gdy twój pies podskakuje, aby się z tobą przywitać. Gdy usiądzie, wówczas możemy z powrotem obdarzyć go uwagą, czyli dać mu to, czego pragnie. Jeśli będziesz trzymał się tej zasady, pies nauczy się dwóch rzeczy naraz: tego, że grzeczne siadanie przy powitaniu niezawodnie skutkuje twoją uwagą, a także tego, że inne zachowanie w tej sytuacji zawsze spowoduje jej utratę.

Skutecznie wprowadzaj konsekwencje

Chcąc nauczyć psa konkretnych postaw i czynności, pamiętaj, że konsekwencje muszą być natychmiastowe. Wyobraź sobie, że chłopiec w klasie odpowiada poprawnie na pytanie nauczyciela, ale zanim wróci na swoje miejsce, uderza inne dziecko. Nauczyciel mówi: „Dobra robota, Janku!” i daje mu cukierka. Czy Janek będzie wiedział, za co go otrzymał?

W szkoleniu psów także niezwykle ważne jest wyczucie chwili. W przeciwieństwie do nas, nie potrafią one tworzyć powiązań pomiędzy wydarzeniami i doświadczeniami, które są od siebie oddalone w czasie. Dlatego konsekwencje zachowań twojego czworonoga muszą nastąpić od razu. Jeśli chcesz zniechęcić psa do robienia czegoś, musisz „złapać go na gorącym uczynku”. Na przykład, jeśli twój pies staje się zbyt brutalny podczas zabawy, spróbuj krzyknąć w momencie, gdy poczujesz, że jego zęby dotykają twojej skóry, po czym zaprzestań zabawy. Przesłanie będzie natychmiastowe i jasne: gryzienie ludzi nie jest zabawne. Podobnie nagrody za dobre zachowanie również muszą nadejść zaraz po zdarzeniu, z którym są związane.

Ponadto podczas szkolenia psa, zarówno ty, jak i wszyscy pozostali, którzy z nim pracują, powinniście reagować zawsze w ten sam sposób. Jeśli pies skacze na ciebie podczas powitania, a ty raz go pieścisz, a innym razem na niego krzyczysz, łatwo się pogubi. Skąd ma wiedzieć, kiedy można skakać, a kiedy nie?

Bądź dobrym przywódcą

Choć niektórzy utrzymują, że sekretem wychowania psa jest zdominowanie go, koncepcja „psa alfa” wydaje się opierać bardziej na mitach niż nauce o zwierzętach. Co gorsza, wykorzystuje techniki treningowe, które nie zawsze są dla psa bezpieczne – przewracanie siłą na grzbiet i przytrzymywanie. Mogą one wystraszyć czworonoga i wzbudzić w nim zdezorientowanie lub poczucie zagrożenia, co powoduje, że  często zaczynają gryźć w samoobronie.

Porzucenie koncepcji „psa alfa” nie oznacza jednak, że musisz pozwalać zwierzęciu na wszystko. Dobre przywództwo nie ogranicza się do dominacji i walki o władzę. W przypadku pracy z psem chodzi raczej o kontrolowanie jego zachowania poprzez dostęp do tego, co lubi. Masz przeciwstawne kciuki, które pozwalają ci otwierać puszki z karmą, przekręcać klamki i rzucać piłkę do zabawy. Wykorzystaj to! Jeśli twój pies chce wyjść, poproś go, aby usiadł, zanim otworzysz drzwi. Kiedy chce jeść, każ mu się położyć, aby dostał to, czego chce. Jeśli na ochotę na spacer i skoczy na ciebie z podniecenia, poczekaj spokojnie aż usiądzie. Dopiero wtedy zapnij smycz i wyjdź. Będzie zadowolony, że opłaca mu się pracować na wszystko, co kocha w życiu.

Trening nowych umiejętności

Łatwo jest nagradzać dobre zachowanie, jeśli wiesz, jakich konkretnie czynności chcesz psa nauczyć. Decyzja ta powinna zależeć od twoich zainteresowań i stylu życia. Jeśli chcesz, aby twój czworonożny przyjaciel był przede wszystkim grzeczny, skup się na takich umiejętnościach jak siadanie, warowanie, czekanie pod drzwiami i przychodzenie na wezwanie. Jeżeli natomiast chcesz czerpać przyjemność ze wspólnych spacerów, powinieneś nauczyć go chodzenia na smyczy bez ciągnięcia. Być może twój pies ma mnóstwo energii i chciałbyś pomóc mu ją wyładować? Naucz go gier i zapewnij udział w psich zajęciach, ćwiczących zręczność i posłuszeństwo, jak freestyle i flyball. A może chcesz po prostu spędzić z nim trochę czasu? Wówczas zabierz go na lekcje organizowane specjalnie w tym celu.

Gdy już zdecydujesz, jakich czynności chcesz nauczyć swojego psa, jesteś gotowy do rozpoczęcia treningu. Aby zwiększyć potencjał edukacyjny zwierzęcia i satysfakcję z treningów, pamiętaj o następujących podstawowych wskazówkach:

Sesje treningowe powinny być krótkie i przyjemne

Podobnie jak dzieci, psy nie potrafią skupiać uwagi przez długi czas. Nie ma sztywnych reguł, ale idealna średnia sesja treningowa powinna trwać nie dłużej niż 15 minut. Podczas niej możesz pracować nad jedną umiejętnością lub kilkoma. Spróbuj wykonać od 5 do 15 powtórzeń jednej czynności, a następnie tyle samo powtórzeń innej. Pamiętaj jednak, żeby przestać, jeśli którekolwiek z was zmęczy się lub znudzi.

Możesz ćwiczyć nowe umiejętności, jak również szlifować te wyćwiczone wcześniej przez wykonywanie pojedynczych powtórzeń w dowolnych porach dnia. Na przykład, zanim podasz Twojemu psu smaczną nową kostkę do żucia, poproś go, aby usiadł lub położył się.

Dla psów twój język jest drugim językiem

Psy nie rodzą się z umiejętnością rozumienia języka, w którym wydajesz polecenia. Mogą wprawdzie nauczyć się znaczeń określonych słów, takich jak „siedzieć” i „chodzić” i „leżeć”, ale kiedy ludzie przekazują te słowa w złożonych zdaniach, psy mają trudności ze zrozumieniem. Mogą również być zdezorientowane, gdy ludzie używają różnych słów na określenie tej samej sytuacji. Na przykład ktoś mógłby zmylić swojego psa, mówiąc jednego dnia „Puszysty, w dół!”, innym zaś razem „usiądź, Wicher!”, i zastanawiałby się, dlaczego Wicher nie reaguje za każdym razem w ten sam sposób. Ucząc swojego psa wykonywania poleceń, zdecyduj się na jedno słowo lub frazę i upewnij się, że ty i twoja rodzina używacie tego hasła wyraźnie i konsekwentnie.

Postępuj jak z dzieckiem

Nie nauczysz się tańczyć, jeśli najpierw nie poznasz kroków. Podobnie jak ludzie, psy uczą się najlepiej, gdy nowe zadania dzielą się na małe etapy. Jeśli chcesz wytrenować u swojego czworonoga nową umiejętność, zacznij od prostej komendy, np. „zostań” na 3 sekundy. Gdy pies opanuje polecenie, spróbuj zwiększyć czas do 8 sekund, a następnie do 15 sekund. W ciągu następnego tygodnia lub dwóch kontynuuj, stopniowo zwiększając czas z 15 sekund do 30 sekund, do minuty, do kilku minut itd. Poprzez systematyczne szkolenie i zwiększanie trudności pomożesz psu uczyć się szybciej.

Pracuj tylko nad jedną częścią umiejętności na raz

Jeśli chcesz wytrenować u psa dłuższy czas w pozycji siedzącej, popracuj nad nauczeniem go, że powinien pozostać w tej pozycji, dopóki go nie zwolnisz. Powinien siedzieć nawet wtedy, gdy się odsuniesz, jak również wówczas, gdy odejdziesz na większą odległość. Prawdopodobnie oboje będziecie sfrustrowani, jeśli spróbujesz nauczyć go wszystkich tych rzeczy jednocześnie. Zamiast tego najpierw wprowadź jeden element umiejętności, a gdy twój pies go opanuje, dodaj kolejną część. Jeśli będziesz pracował nad wszystkimi częściami złożonej umiejętności osobno, zanim je połączysz, twój pies odniesie sukces.

Jeśli wpadniesz w kłopoty, cofnij się o kilka kroków

Może się zdarzyć, że twój pies niespodziewanie przestanie robić postępy w treningu. Przyczyną tego bywa zbyt szybkie zwiększenie trudności zadań. W przypadku takich kłopotów po prostu odśwież pamięć swojego psa, ułatwiając nieco trenowaną umiejętność, np. poprzez obniżenie liczby powtórzeń. Wróć do etapu, co do którego masz pewność, że pies go opanował, i ćwicz go przez jakiś czas, zanim ponownie spróbujesz zwiększyć poziom trudności.

Ćwicz wszędzie

Kiedy w szkole dowiesz się, że dwa plus dwa równa się cztery, będziesz umiał w przyszłości wykorzystać tę informację, gdziekolwiek się znajdziesz. Psy uczą się jednak bardzo konkretnie i nie stosują automatycznie swojej wiedzy we wszystkich sytuacjach, miejscach i wobec wszystkich ludzi. Jeśli nauczysz psa siedzieć w kuchni, wówczas będzie umiał siedzieć w kuchni, ale może nie zrozumieć, co masz na myśli, kiedy poprosisz go, aby usiadł w innym miejscu. Jeśli chcesz, aby wykonywał nowe umiejętności wszędzie, musisz ćwiczyć je w wielu miejscach – w domu, na podwórku, na spacerze, u przyjaciół, w parku i wszędzie, gdzie chcesz, aby pies ci towarzyszył.

Użyj prawdziwych nagród

Pamiętaj, aby nagradzać swojego psa tym, co faktycznie jest dla niego wartościowe. Niektóre psy będą ochoczo pracowały na nagrodę w postaci zwykłej karmy podczas treningu w salonie, ale zignorują ją, gdy zaczniesz trenować w parku. Zwróć uwagę na to, że park jest dla psa bardziej rozpraszającym otoczeniem i jego wysiłek będzie w tym miejscu o wiele większy. Nagradzaj go proporcjonalnie do trudu włożonego w wykonanie zadania np. jakimś przysmakiem, aby wiedział, że warto pracować w każdej sytuacji.

Pamiętaj też, że to, co twój pies uważa za nagrodę, może się zmieniać w zależności od chwili. Na przykład bezpośrednio po posiłku, bardziej atrakcyjne stanie się dla niego drapanie za uszami lub zabawa. Jeśli nie jadł od jakiegoś czasu, prawdopodobnie będzie entuzjastycznie pracował, aby otrzymać smaczne smakołyki.

Bądź cierpliwy

Trening psa wymaga jednak przede wszystkim czasu i wysiłku, choć może się także stać źródłem świetnej zabawy – zarówno dla ciebie, jak i dla czworonoga. Twoja ciężka praca z pewnością się opłaci, a dzięki cierpliwości i wytrwałości możesz wraz ze swoim ulubieńcem osiągnąć wspaniałe efekty.