Pokarmy genetycznie zmodyfikowane trafiają do sprzedaży i przyciągają kupujących. Czy to nowa era jedzenia? Gdy następnym razem będziesz jeść w restauracji frytki, jak byś się czuł, gdyby ktoś powiedział, że te frytki są zdrowsze niż normalnie dzięki olejowi, w którym zostały usmażone? A co, jeśli powodem, dla którego są dla Ciebie lepsze, jest to, że olej pochodzi z genetycznie modyfikowanych roślin?

Modyfikacja genetycznej modyfikacji

Modyfikacja genetyczna istnieje od dziesięcioleci, ale nie było powodu, dla którego konsumenci byliby nią zainteresowani. Praktycznie każda uprawa modyfikowana genetycznie na rynku ma pomóc rolnikowi, który ją uprawia, a nie osobie, która ją spożywa. Teraz to się zmienia. Nowa generacja żywności modyfikowanej genetycznie ma dodatkowe korzyści zdrowotne lub smakowe.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie modyfikacja genetycznej modyfikacji

Niektóre przykłady są już w sklepach i na naszych talerzach, a inne pojawią się już wkrótce. W menu jest pszenica przyjazna celiakii, która zawiera tylko „dobry” gluten, ziemniaki, które nie wytwarzają szkodliwych akryloamidów po smażeniu, olej rzepakowy bogaty w korzystny kwas Omega-3, błonnik o wyższej zawartości błonnika i o wiele więcej.

Zdrowsze oleje spożywcze są już produkowane w dużych ilościach. Wkrótce będą je konsumować miliony ludzi, w tym w Europie, gdzie powszechnie ignoruje się żywność modyfikowaną genetycznie. Ale tym, co naprawdę niezwykłe, jest to, że pomimo korzyści, nikt nie chce o nich mówić.

Pierwsze kroki modyfikowane genetycznie

Pierwsza w historii żywność modyfikowana genetycznie to pomidor Flavr Savr – wprowadzony na rynek w 1994 roku. Został zaprojektowany, aby dłużej zachowywać świeżość. Oznaczało to, że Flavr Savr smakowały lepiej niż pomidory z supermarketu, które są zbierane na zielono i dojrzewają sztucznie kosztem smaku. Projekt został przerwany po trzech latach, ponieważ nie był opłacalny.

Na całym świecie większość uprawianej soi i ponad jedna czwarta kukurydzy i rzepaku jest teraz modyfikowana genetycznie. W niektórych krajach, takich jak USA, większość przetworzonych produktów spożywczych zawiera przynajmniej jeden składnik, na przykład syrop kukurydziany, pochodzący z upraw modyfikowanych. Uprawy te mają zazwyczaj cechy korzyści oczywiste tylko dla rolników, takie jak odporność na owady lub herbicydy. Jednak w ciągu ostatnich kilku lat sytuacja zaczęła się zmieniać, a żywność, która się pojawiła, oferowała dodatkowe korzyści również dla konsumentów.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie pierwsze kroki modyfikowane genetycznie

Przykładem może być ziemniak – mniej podatny na siniaki i wynikające z nich czarne plamki, dzięki czemu produkuje mniej potencjalnie niebezpiecznego akryloamidu chemicznego podczas smażenia. Jest sprzedawany jako White Russet w USA od 2015 roku. Są też jabłka, które spodobają się zwłaszcza dzieciom nie lubiącym jeść owoców, które po pokrojeniu uległy zbrązowieniu. Arktyczne jabłka, które nigdy się nie odbarwiają, trafiły do sprzedaży w USA w listopadzie 2017 roku.

Genetycznie modyfikowany superfood

Do tej pory produkty te są wytwarzane w stosunkowo niewielkich ilościach. Ale następny modyfikowany superfood, który trafi na nasze talerze będzie ogromną korzyścią – jest nim olej sojowy, niezwykle popularny, szczególnie w branży gastronomicznej, choć nie jest idealny do smażenia.

Surowy olej składa się z około 60% tłuszczów wielonienasyconych. Ograniczają one trwałość oleju i rozkładają się, gdy są używane do smażenia, tworząc zły smak i szkodliwe produkty uboczne. Natomiast tłuszcze, takie jak kwas oleinowy, znajdujące się w oliwie z oliwek, są bardziej stabilne, a zatem lepsze do smażenia. Ale oliwa z oliwek, która zawiera do 80% kwasu oleinowego, jest droga.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie modyfikowany superfood

W latach pięćdziesiątych producenci zaczęli przyjmować tani olej sojowy i uwodorniać go poprzez proces chemiczny, który czyni go bardziej stabilnym. W połowie lat 60. ponad połowa oleju kuchennego sprzedawanego w Stanach Zjednoczonych była uwodornionym olejem sojowym. Dziś jest drugim najczęściej stosowanym olejem roślinnym na świecie po oleju palmowym. Uwodornienie rozwiązało problem smażenia, ale spowodowało poważny problem zdrowotny, ponieważ wywołuje tworzenie się kwasów tłuszczowych trans lub tłuszczów trans. W latach 90. stało się jasne, że substancje te znacznie zwiększają ryzyko ataków serca i udarów mózgu. W 2003 roku Dania stała się pierwszym krajem, który ich zakazał.

Niezdrowa postawa

Od dziesięcioleci firmy pracują nad produkcją tanich, beztłuszczowych olejów, zmieniając uprawy, aby ich olej zawierał więcej kwasu oleinowego. Dwie amerykańskie firmy stworzyły genetycznie zmodyfikowane odmiany soi o wysokiej zawartości kwasu oleinowego: Monsanto o nazwie Vistive Gold i DuPont Pioneer. Ich oleje zawierają ponad 70% kwasu oleinowego – podobnie jak w oliwie z oliwek. Mimo to oleje te pozostały produktem niszowym do 2015 roku, kiedy to Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków orzekła, że tłuszcze trans muszą zostać wycofane ze wszystkich produktów żywnościowych do czerwca bieżącego roku.

– Zdaliśmy sobie sprawę, że ten zakaz handlu tłuszczem spowoduje duże zmiany w przemyśle spożywczym – mówi Federico Tripodi, szef firmy Calyxt z Minnesoty, która opracowała soję wysokooleinową za pomocą edycji genów.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie niezdrowa postawa

Wzmocniona zakazem produkcja soi wysokoolejowej ma wzrosnąć, ponieważ Plenish i Vistive Gold są w pełni zatwierdzone na wszystkich głównych rynkach eksportowych, w tym w Chinach, Australii, Nowej Zelandii i Unii Europejskiej.

– Przemysł sojowy szacuje, że długoterminowy potencjał rynkowy soi wysokooleinowej wynosi od 15 do 20 milionów akrów – mówi David Tegeder z DuPont Pioneer.

Oznaczałoby to, że są one jedną z najpowszechniej uprawianych roślin w USA i wiele milionów ludzi na całym świecie będzie spożywać oliwę. I to dobra wiadomość. Zamiana konwencjonalnego uwodornionego oleju sojowego na olej z wysoką zawartością kwasu oleinowego poprawi zdrowie ludzi na kilka sposobów.

Korzystne tłuszcze

Wkrótce wszyscy będziemy prawdopodobnie spożywać nowy rodzaj zdrowszej, modyfikowanej genetycznie oliwy. Prawdopodobnie restauracje, szczególnie fast foody przyjmą nowy typ oleju. Oprócz przestrzegania zakazu trans-tłuszczy w USA, oleje sojowe wysokooleinowe mają przedłużony okres trwałości w porównaniu z konwencjonalnymi olejami i mogą być stosowane we frytownicach i nie wymagają wymiany. Olej został również zatwierdzony w Europie, gdzie żywność modyfikowana genetycznie musi być opisana w menu.

– Jestem pewien, że to się dzieje – mówi Liz O'Neill z GM Freeze, grupy anty-GM, która monitoruje, jakie produkty genetycznie modyfikowane sprzedawane są w Wielkiej Brytanii. – Mamy wiele niepotwierdzonych dowodów.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie korzystne tluszcze

Nie ma oficjalnych kontroli, mówi, ale kiedy ochotnicy przeglądają śmieci wyrzucone przez restauracje, które nie mówią, że używają zmodyfikowany olej, często znajdowali puste pojemniki. Niekoniecznie jest to celowa próba oszukiwania - małe punkty fast foodów mogą nie czytać drobnego druku, gdy kupują olej luzem.

Modyfikacje w koszyku

Żywność genetycznie modyfikowana nie musi być oznaczana w USA, więc większość ludzi prawdopodobnie nie ma pojęcia, że kupowane ziemniaki są genetycznie zmodyfikowane. W rzeczywistości, badanie z 2013 roku wykazało, że połowa ludzi w USA nawet nie wie, czy supermarkety sprzedają jakąkolwiek tego typu żywność. UE wciąż się waha. Jeśli jednak większość produktów modyfikowanych genetycznie nie musiałaby być oznaczana, możliwe jest, że ludzie mogą jeść te produkty bez świadomości, że zostały stworzone przez formę modyfikacji genetycznej.

– Uważamy, że ważne jest, aby konsumenci mieli wybór. Jednak nawet jeśli żywność genetycznie modyfikowana korzystna dla konsumenta jest wyraźnie oznaczona i wprowadzana do obrotu jako modyfikowana, nie ma gwarancji, że to zmieni postawy konsumentów – mówi Helen Wallace z grupy kampanii Gene Watch UK.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie modyfikacje w koszyku

– Myślę, że trudno będzie zmienić ludzkie umysły. Każdy organizm zmodyfikowany genetycznie, który może czynić dobro, jest w rzeczywistości postrzegany jako większe zagrożenie – mówi autor i ekolog Mark Lynas, działacz przeciw modyfikacji genetycznej.

Weźmy na przykład ryż zmodyfikowany w taki sposób, aby zniwelować niedobór witaminy A, której brak powoduje ślepotę, a nawet śmierć. Golden Rice, jak nazywa się wersja zmodyfikowana genetycznie, wzbogacona witaminami, obiecuje polepszyć życie milionów dzieci, ale organizacje walczące z modyfikacjami żywności żarliwie się temu sprzeciwiły. Stawka jest wysoka. Rośliny modyfikowane genetycznie mogą pomóc nam produkować lepszą żywność w sposób bardziej przyjazny dla środowiska, co będzie miało coraz większe znaczenie w miarę wzrostu populacji i ocieplenia się planety.

Rozwiązania prawne

Zasadniczo przepisy unijne wprowadzone w 2003 roku powinny umożliwić uprawę i konsumpcję roślin genetycznie zmodyfikowanych. W praktyce jednak istnieje tylko jedna komercyjna uprawa – w Hiszpanii, większość państw członkowskich zakazała upraw.

Dopuszczone produkty spożywcze mogą być importowane i sprzedawane, ale muszą być oznakowane, jeśli składnik zmodyfikowany genetycznie stanowi ponad 0,9%. Z powodu tego wymogu i publicznej opozycji, niewiele produktów żywnościowych z genetycznie zmodyfikowanymi składnikami jest sprzedawanych w sklepach lub restauracjach. Ale są importowane duże ilości genetycznie zmodyfikowanej paszy dla zwierząt.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie rozwiazania prawne

W Australii i Nowej Zelandii uprawia się kilka rodzajów rzepaku, a wiele produktów spożywczych zawiera importowane, genetycznie zmodyfikowane składniki. Tylko niektóre produkty zawierające żywność zmodyfikowaną muszą być oznakowane. Na przykład produkty rafinowane, takie jak oleje i cukry, które nie zawierają żadnych zmodyfikowanych białek, są zwolnione, podobnie jak żywność sprzedawana w restauracjach.

Zmartwienie czy radość?

Idea żywności genetycznie modyfikowanej przeraża niektórych ludzi.

– To jest czynnik fikcyjny. Ludzie nie zgadzają się z ideą przenoszenia DNA z jednego gatunku na drugi. Wszystkie pozostałe problemy są drugorzędne. To aspekt transgeniczny. Defilacja świętych granic między gatunkami. Ale wiemy, że nie istnieją żadne święte granice. Nie tylko całe życie na Ziemi ma wiele genów, ale także wirusy i bakterie mogą przenosić fragmenty DNA między gatunkami, tworząc naturalne transgeniczne organizmy. Na przykład motyl ma w swoim genomie fragmenty DNA osy – mówi pisarz Mark Lynas, który jako działacz zwykł niszczyć uprawy, ale teraz je popiera.

infoplanet zdrowie nowa zywnosc zmodyfikowana genetycznie zmartwienie czy radosc

Nauka pokazuje, że takie przemieszczenia genów dla ulepszenia organizmów nie są niczym złym. Chociaż większość ludzi w Europie uważa, że żywność genetycznie modyfikowana nie jest bezpieczna, nie ma wiarygodnych dowodów na to, że jakakolwiek żywność modyfikowana genetycznie jest mniej bezpieczna niż żywność konwencjonalna. Teoretycznie nowe uprawy modyfikowane genetycznie mogą mieć, powiedzmy, wyższe poziomy toksyn, ale powinno to zostać potwierdzone testami bezpieczeństwa.

Istnieje również obawa, że zmodyfikowane geny rozprzestrzeniają się „w sposób niekontrolowany”. Nie ulega wątpliwości, że niektóre rośliny GMO mieszają się z dzikimi krewnymi. Ale nie ma powodu, by sądzić, że stworzy to potwory – na przykład odporność na herbicydy nie pomaga roślinom w środowisku naturalnym.