Łagodzi ból, przysparza długotrwałych problemów zdrowotnych i prawdopodobnie uzależnia. Czy nadszedł czas, aby odrzucić cukier?

Odurzający cukier

Wyobraźmy sobie narkotyk, który może nas odurzyć, napełniać energią i można go przyjmować doustnie. Nie trzeba go wstrzykiwać, palić ani wciągać, abyśmy mogli doświadczyć jego wysublimowanych i kojących efektów. Wyobraźmy sobie, że miesza się on dobrze z praktycznie każdym pokarmem, a zwłaszcza płynami, a kiedy jest podawany niemowlętom, wywołuje uczucie przyjemności tak głębokie i intensywne, że pogoń za nim napędza nas przez całe życie.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem odurzajacy smak cukru

Czy smak cukru na języku może odurzać? A co z możliwością, że sam cukier jest środkiem odurzającym, narkotykiem? Nadmierne spożycie tego specyfiku może mieć długotrwałe skutki uboczne, ale nie pojawiają się w krótkim czasie – nie ma zawrotów głowy, nie ma zaburzeń mowy, nie „odpływa się”, nie ma kołatania serca ani zaburzeń oddechowych. Kiedy jest podawany dzieciom, sprawia, że są one szczęśliwe, przynajmniej przez czas, w którym go konsumują. Uspokaja, łagodzi ból, skupia uwagę i wywołuje podekscytowanie i radość. Jedynym minusem jest to, że dzieci będą oczekiwać kolejnej dawki, być może regularnie.

Dlaczego racjonowanie cukru czy cukierków jest konieczne? Dzieci pragną wielu rzeczy – kart Pokémon, akcesoriów związanych z Gwiezdnymi Wojnami, plecaków Dora Dora poznaje świat – i wiele potraw im smakuje. Co jest więc takiego w słodyczach, co sprawia, że trzeba je wydzielać?

Otyłość i cukrzyca

Odpowiedź na to pytanie ma większe znaczenie niż akademickie, ponieważ reakcja całej populacji na cukier jest identyczna z reakcją dzieci: kiedy ludzie są w niebezpieczeństwie, konsumują tyle cukru, ile mają.

Podstawową barierą dla większej konsumpcji – aż do poziomu, w którym populacje mają otyłość i cukrzycę – była zwykle dostępność i cena. Ponieważ cena cukru na przestrzeni wieków spadała, ilość jego spożycia stale, nieubłaganie rosła.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem otylosc i cukrzyca nadwaga

W 1934 roku, kiedy w czasie Wielkiego Kryzysu sprzedaż słodyczy nadal rosła, New York Times komentował: „Kryzys udowodnił, że ludzie chcieli cukierków, i tak długo, jak mieliby jakiekolwiek pieniądze, kupowaliby je”. W tych krótkich okresach, w których produkcja cukru przewyższała naszą zdolność do konsumpcji, przemysł cukrowniczy i dostawcy produktów bogatych w cukry pracowali pilnie nad zwiększeniem popytu i, przynajmniej do niedawna, odnosili sukces.

Podwyższony cukier

Kluczowym pytaniem, jak to określił dziennikarz i historyk Charles C. Mann, „jest to, czy cukier jest tak naprawdę uzależniającą substancją, czy ludzie po prostu zachowują się tak, jakby był”. Na to pytanie niełatwo odpowiedzieć. Z pewnością ludzie działali tak, jakby cukier uzależniał, ale nauka nie dostarcza żadnych ostatecznych dowodów.

Kilku neurologów i psychologów zainteresowanych badaniem zjawiska naszego zapotrzebowania na cukier i słodycze porównuje go do nadużywania narkotyków, w którym mechanizm uzależnienia jest obecnie stosunkowo dobrze rozumiany. Niedawno porównanie to zyskało więcej uwagi, ponieważ społeczność zajmująca się zdrowiem publicznym przyjrzała się racjonowaniu naszego spożycia cukru jako populacji, a zatem wzięła pod uwagę możliwość, że jednym ze sposobów regulacji tych cukrów – podobnie jak w przypadku papierosów – jest ustalenie, że są one rzeczywiście uzależniające. Cukier jako substancja odżywcza, unikatowa i psychoaktywna ma pewne właściwości uzależniające.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem otylosc i cukrzyca

Historycy uważali metaforę „cukier za lek” za trafną. „Cukry, szczególnie wysoko rafinowana sacharoza, powodują, że specyficzne efekty fizjologiczne są dobrze znane” – napisał Sidney Mintz, którego książka „Słodkość i moc” z 1985 roku jest jednym z dwóch przełomowych opisów historii cukru. Jednak efekty te nie są ani tak widoczne, ani tak długotrwałe, jak te związane z alkoholem lub napojami z kofeiną, „których pierwsze użycie może wywołać gwałtowny wpływ na odchudzanie, choroby serca, choroby skóry, cukrzycę i tak dalej”.

Historia cukru

Mintz argumentuje, że głównym powodem, dla którego cukier jest społecznie aprobowany jest to, że nie powoduje widocznych zmian zachowań, typu uderzenia gorąca, oszołomienie, zawroty głowy, euforia, zwiększona aktywność fizyczna, lub innych sygnałów związanych z przyjmowaniem innych leków psychoaktywnych.

Historycy cukru uważają, że porównanie do leków jest w pewnym sensie odpowiednie, ponieważ cukier jest jednym z niewielu „narkotykowych pokarmów”. Inne to herbata, kawa, czekolada, rum i tytoń.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem historia cukru

Cukier był i nadal jest krytycznym składnikiem pierwszego amerykańskiego papierosa z mieszanki tytoniowej – Camela. Jego historia jest ściśle związana z historią tych innych leków. Rum jest destylowany, oczywiście, z trzciny cukrowej. W XVII wieku, po dodaniu cukru jako słodzika do herbaty, kawy i czekolady, konsumpcja tych substancji w Europie eksplodowała. Cukier był używany do słodzenia wina w Europie już w XIV wieku; nawet preparaty z konopi indyjskich w Indiach oraz wina i syropy na bazie opium zawierały cukier.

Cukierkowe życie?

Wydaje się, że cukier, bardziej niż cokolwiek innego, uczynił życie godnym życia dla tak wielu osób, szczególnie tych, którym brakowało przyjemności, zapewnił poczucie względnego bogactwa i codziennych przyjemności. To, co Oscar Wilde napisał w 1891 roku o papierosie, można również powiedzieć o cukrze: „jest to doskonała przyjemność. Jest znakomity i pozostawia cię zadowolonego. Czego więcej można chcieć?”.

Dzieci natychmiast reagują na cukier. Daj dzieciom wybór wody z cukrem lub zwykłej, napisał brytyjski lekarz Frederick Slare 300 lat temu i „nie będą też prosić o mleko krowie, chyba że będzie błogosławione odrobiną cukru, aby przyrównać je do słodyczy mleka z piersi”.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem cukierkowe zycie

Na początku XIX wieku Anglicy stali się największymi konsumentami cukru na świecie i pozostali nimi do początku XX wieku. Jest to prawdopodobnie spowodowane faktem, że posiadali najbardziej produktywną sieć kolonii produkujących słodką substancję, a także dlatego, że nie rośnie u nich żaden soczysty i słodki owoc, więc nie mieli wcześniej czasu, aby przyzwyczaić się do słodyczy. Kontakt ze słodką substancją spowodował w Anglii zaskoczenie.

Cukier na smutki?

Są to jednak spekulacje, podobnie jak przekonanie, że smak cukru koi cierpienia i powstrzymuje płacz dzieci, lub że spożywanie cukru umożliwi dorosłym zwalczenie bólu i wyczerpania oraz złagodzi bóle głodowe. Jeśli jednak cukier jest tylko rozproszeniem dla niemowlęcia, a nie aktywnie przeciwbólowym lub psychoaktywnym induktorem przyjemności, który pokonuje jakikolwiek ból, musimy wyjaśnić, dlaczego w badaniach klinicznych jest on skuteczniejszy w łagodzeniu cierpienia niemowląt niż sama pierś i mleko matki.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem cukier na smutki

Badania nad właściwościami uzależniającymi cukru są zaskakująco rzadkie. Bardzo ograniczone pozwalają nam opisać, co dzieje się, gdy szczury i małpy spożywają cukier, ale miarodajnych doświadczeń związanych z ludźmi nie ma. Eksperymenty rzadko są wykonywane na ludziach, a już na pewno nie z udziałem dzieci z oczywistych względów etycznych: nie możemy porównać, jak reagują na cukier, kokainę i heroinę, na przykład, aby ustalić, które jest bardziej uzależniające.

Słodkie nagrody

Cukier wywołuje takie same reakcje w obszarze mózgu zwanym „centrum nagród” jak nikotyna, kokaina, heroina i alkohol. Naukowcy zajmujący się uzależnieniami zaczęli wierzyć, że zachowania wymagane do przeżycia gatunku – szczególnie jedzenie i seks – są odczuwane w tej części mózgu jako przyjemne, i dlatego robimy je na nowo.

Cukier stymuluje uwalnianie tych samych neuroprzekaźników – w szczególności dopaminy – poprzez które otrzymujemy silne efekty działania innych leków. Im częściej używamy tych substancji, tym mniej dopaminy wytwarzamy naturalnie w mózgu. W rezultacie potrzebujemy więcej leku, aby uzyskać taką samą odpowiedź, podczas gdy naturalne przyjemności, takie jak seks i jedzenie schodzą na dalszy plan.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem slodkie nagrody

– Nie ma wątpliwości, że cukier może rozładować fizyczne pragnienie alkoholu – zauważył neurolog James Leonard Corning ponad sto lat temu. Dwunastostopniowa biblia Anonimowych Alkoholików zaleca spożywanie słodyczy i czekolady zamiast alkoholu, gdy pojawia się chęć picia. Rzeczywiście konsumpcja słodyczy na osobę w USA podwoiła się wraz z początkiem prohibicji w 1919 roku, ponieważ Amerykanie najwyraźniej przeszli masowo z alkoholu na słodycze.

Cukier i słodycze w diecie

Cukier i słodycze nieuchronnie doprowadziły do nasycenia naszej diety, ponieważ roczna globalna produkcja cukru wzrosła wykładniczo. Na początku XX wieku cukier zasymilował się we wszystkich aspektach naszego jedzenia i był konsumowany podczas śniadania, lunchu, kolacji i przekąsek.

Jeszcze sto lat temu cukier stał się składnikiem gotowych i pakowanych produktów spożywczych, tak wszechobecnych, że można go uniknąć jedynie dzięki skoordynowanym i zdecydowanym wysiłkom. Cukierjest nie tylko w oczywistych słodkim pożywieniu – ciastkach, lodach, cukierkach, napojach gazowanych i energetycznych, słodzonej mrożonej herbacie, dżemach, galaretkach i płatkach śniadaniowych – ale także w maśle orzechowym, sosie sałatkowym, keczupie, sosach, zupach, przetworach mięsnych, boczku, hot-dogach, chipsach, prażonych orzeszkach ziemnych, pieczywie i wielu innych.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem cukierk i slodycze w diecie

Specjaliści od żywienia stwierdzili, że winę za nasze choroby przewlekłe ponoszą praktycznie wszystkie składniki diety lub środowiska – tłuszcze i cholesterol, białko i mięso, gluten, glikoproteiny, hormony wzrostu, estrogeny i antybiotyki, brak błonnika, witaminy, minerały, a na pewno sól, ogólnie przetworzona żywność, nadmierna konsumpcja i siedzący tryb życia – zanim przyznają, że jest możliwe, że cukier odgrywa tu wyjątkową rolę.

Gorzka świadomość

Kiedy kilka świadomych władz przez lata rzeczywiście ryzykowało swoją wiarygodność, sugerując, że winien jest cukier, ich słowa miały niewielki wpływ na przekonanie kolegów lub na nawyki żywieniowe populacji, która zaczęła polegać na cukrze i słodyczach jako nagrodach za cierpienia codziennego życia.

Jak więc ustalić bezpieczny poziom spożycia cukru? W 1986 roku Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) stwierdziła, że większość ekspertów uważa cukier za bezpieczny. Kiedy odpowiednie środowiska badawcze rozstrzygnęły kwestię nierównowagi kalorycznej jako przyczyny otyłości i tłuszczów nasyconych jako dietetycznej przyczyny chorób serca, badania kliniczne konieczne do rozpoczęcia szukania odpowiedzi na to pytanie nigdy nie zostały podjęte.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem gorzka swiadomosc

Tradycyjną odpowiedzią na pytanie, ile to zbyt wiele, jest wskazanie, że powinniśmy jeść cukier z umiarem, ale zbyt dużym spożyciem cukru martwimy się dopiero wtedy, gdy jesteśmy grubi lub posiadamy inne objawy insulinooporności i zespołu metabolicznego. Jeśli choroba nie występuje, nie zwracamy uwagi na ilość cukru, który jemy.

Spisek z cukrem

Zespół metaboliczny wiąże z używaniem cukru szereg zaburzeń, które społeczność medyczna zazwyczaj uważała za niezwiązane, lub przynajmniej mające odrębne i różne przyczyny – w tym otyłość, wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cukru we krwi i zapalenia. Jeśli po 20 latach spożywania cukru pojawiają się konsekwencje, skąd możemy wiedzieć, czy konsumowaliśmy zbyt dużo, zanim będzie za późno?

Korzenie współczesnej dyskusji na temat cukru i chorób można prześledzić do wczesnych lat 70. XVI wieku. Thomas Willis, doradca medyczny księcia Yorku i króla Karola II, odnotował wzrost częstości występowania cukrzycy u zamożnych pacjentów jego gabinetu. „Zło pycha” – nazwał to – i został pierwszym europejskim lekarzem, który powiązał słodki smak moczu z cukrzycą.

infoplanet temat tygodnia cukier najpopularniejszym narkotykiem cukierkowy spisek


Ostatecznie pytanie „ile za dużo” staje się osobistą decyzją, tak jak decydujemy, jaki poziom alkoholu, kofeiny lub papierosów będziemy spożywać. Istnieją wystarczające dowody, aby wziąć pod uwagę cukier, który prawdopodobnie jest substancją toksyczną, oraz podjąć świadomą decyzję, w jaki sposób najlepiej zrównoważyć prawdopodobne ryzyko z korzyściami. Aby dowiedzieć się, jakie są te korzyści, najlepiej sprawdzić, jak wygląda życie bez cukru. Dopóki nie spróbujemy żyć bez niego, dopóki nie podejmiemy tego wysiłku przez więcej dni lub tygodni, nigdy się nie dowiemy. Podobnie jak nie można zrozumieć byłego palacza, jak wygląda życie bez papierosów, tak samo trudno zrozumieć kogoś, kto rzuca słodycze.