Autyzm jest szerokim spektrum zaburzeń mózgu, które zwykle obserwuje się u małych dzieci. Zmniejsza zdolność jednostki do komunikowania się i emocjonalnych kontaktów z innymi. Niepełnosprawność może wahać się od stanu łagodnego do ciężkiego. Autyzm występuje około cztery do pięciu razy częściej u chłopców niż u dziewcząt.

Choroba czy zaburzenie?

Autyzm to nie choroba a rodzaj zaburzeń mózgu, które zaliczają się do kategorii autyzmu, jak zaburzenia autystyczne, zaburzenia dezintegracji wieku dziecięcego, wszechobecne zaburzenie rozwojowe oraz zespół Aspergera. Może rozwijać się w różnym wieku – spektrum wczesnych objawów mogą wykazywać już niektóre niemowlęta, co nie wyklucza normalnego rozwoju do 15 lub do 30 miesięcy.

Typowe dla autyzmu są następujące objawy, które mogą przejawiać u niektórych dzieci:


  • kołysanie się lub inne powtarzające się ruchy,

  • unikanie kontaktu fizycznego i wzrokowego,

  • opóźnienie rozwoju mowy i gaworzenia,

  • brak reakcji na głos rodzica,

  • nieuśmiechanie się,

  • powtarzanie słów lub krótkich zdań,

  • niezdolność do radzenia sobie z małymi zmianami w codziennej rutynie,

  • ograniczone interakcje z rówieśnikami lub ich brak.

Wczesne znaki ostrzegawcze i objawy autyzmu są dobrze rozpoznawalne – pojawiają się zwykle między 12 a 18 miesiącem życia. Jeśli rodzice lub lekarze są zdolni do rozpoznania autyzmu u niemowlęcia, leczenie może znacznie poprawić stan dziecka. Pierwsze symptomy mogą być interpretowane jako oznaki „spokojnego dziecka”, ponieważ jest ono ciche, niezależne i mało wymagające.

Jak działa autystyczny mózg?

Dzieci dotknięte spektrum zaburzeń autystycznych mają nadmiar synaps lub połączeń między komórkami mózgu. Dzieje się tak dlatego, że podczas normalnego procesu przycinania w późnej młodości występuje zatrzymanie rozwoju mózgu w zakresie około połowy synaps korowych, znajdujących się w korze mózgowej, która jest kluczowa dla myślenia i przetwarzania informacji od zmysłów.

Niektóre dzieci z autyzmem mają większe mózgi, ale wyniki w tym zakresie są niespójne. Skany MRI wykazują nieprawidłowe reakcje synaps korowych. Rozumienie roli mózgu w autyzmie mogą zmienić postępy w badaniach mózgu.

Ponieważ zaburzenia ze spektrum autyzmu wahają się od łagodnych do ciężkich, wiele dzieci nie jest odpowiednio wcześnie diagnozowanych. Może to być trudne, ponieważ nie ma testów medycznych, dlatego zabiegi lecznicze mogą być opóźnione o lata. Skutecznym testem pozwalającym stwierdzić, czy dzieci uczą się podstawowych umiejętności wtedy, kiedy powinny, jest rozwojowe badanie przesiewowe. W jego trakcie lekarz zadaje rodzicowi kilka pytań lub rozmawia i bawi się z dzieckiem, aby zobaczyć, jak uczy się, mówi, zachowuje się i porusza.

Wysokofunkcjonujący autyzm

W 2013 roku w podręczniku diagnostycznym i statystycznym zaburzeń psychicznych (DSM-5) zmieniony został sposób klasyfikacji zespołu Aspergera. Przestał być on diagnozowany samodzielnie, a stał się częścią kategorii zaburzeń ze spektrum autyzmu – wysokofunkcjonującym typem spektrum autyzmu.

Objawami zespołu Aspergera mogą być: brak kontaktu wzrokowego, niezręczność w sytuacjach społecznych, brak sygnałów społecznych lub brak emocji. Dzieci mają inteligencję normalną lub wyższą, ale wykazują trudności w relacjach z ludźmi i nawiązywaniu przyjaźni. Obserwuje się u nich też tendencję do koncentrowania się na specjalistycznych zadaniach.

Leczenie autyzmu

W stosunku do dziecka autystycznego można podjąć wiele działań terapeutycznych, w tym pogramy terapii behawioralnej. Mają one na celu pomóc w skutecznej komunikacji, interakcji z innymi oraz unikaniu negatywnych lub aspołecznych zachowań.

Terapia behawioralna wykorzystuje trening pozytywnego wzmocnienia, samopomocy i umiejętności społecznych w celu poprawy zachowania i komunikacji. Applied Behavioural Analysis (ABA) oraz leczenie i edukacja dzieci z upośledzeniem umysłowym (TEACCH) to terapie dostępne dla dzieci z autyzmem.

Chociaż nie ma skutecznej terapii autyzmu, istnieją również farmakologiczne sposoby leczenia niektórych objawów. Często stosowanymi środkami medycznymi są środki przeciwpsychotyczne, takie jak rysperydon lub arypiprazol, metylofenidat, fluoksetyna i leki przeciwpadaczkowe. Wymagana jest też ścisła obserwacja, aby monitorować reakcję dziecka na jakikolwiek lek.