Wiosna zapowiada słońce, kwitnące kwiaty i drzewa. Jednak dla wielu z nas ta jedna z najbardziej oczekiwanych pór roku niesie ze sobą również kłopoty. Bujnie kwitnąca roślinność dla osób cierpiących na alergie oznacza bardzo nieprzyjemne doznania. Kichanie, kaszel, swędzenie, przekrwienia czy opuchlizny to objawy dobrze znane wszystkim alergikom.

Co to jest alergia?

Alergia to przesadna reakcja układu odpornościowego na często powszechne substancje, takie jak żywność lub pyłki. System odpornościowy normalnie chroni ciało przed najeźdźcami, takimi jak bakterie i wirusy, a także nieprawidłowymi zmianami własnych komórek, które prowadzą chociażby do raka.

Substancje wywołujące alergie nazywamy alergenami. Są to substancje obce dla organizmu, powodujące reakcję alergiczną, choć nasz system immunologiczny ich nie wychwytuje. Przykładami alergenów są pyłki, roztocza kurzu, pleśnie, białka zwierzęce, produkty spożywcze i leki. Kiedy osoba alergiczna styka się z alergenem, układ odpornościowy generuje odpowiedź za pośrednictwem przeciwciała IgE.

Statystyki sugerują, że skalę problemu uczulenia jest znacząca. Na alergię cierpi około 10–30% osób w uprzemysłowionym świecie i liczba ta stale wzrasta. Badania przeprowadzone na społeczeństwie amerykańskim wykazały, że alergiczny nieżyt nosa dotyka około 20% Amerykanów. Z powodu kosztów leków, leczenia oraz nieobecności w pracy obciążenie ekonomiczne spowodowane tylko tym jednym rodzajem alergii przekracza 3 mld dolarów rocznie. Astma dotyka natomiast około 8–10% Amerykanów. Szacowane koszty jej leczenia przekraczają rocznie około 20 mld dolarów. Alergie pokarmowe dotykają zaś około 3–6% dzieci oraz 1–2% dorosłych.

Alergie mogą rozwinąć się w dowolnym wieku. Symptomy większości alergii pokarmowych pojawiają się już w dzieciństwie. Alergie środowiskowe mogą rozwinąć się w każdej chwili, nawet jeszcze przed porodem. Nie wiadomo, dlaczego u jednej osoby rozwija się alergia, a u innej nie. Niemniej istnieje kilka czynników ryzyka wystąpienia chorób alergicznych.

Dużą rolę odgrywają historia rodziny i genetyka. Jeżeli rodzeństwo lub rodzice mają alergie istnieje większe ryzyko, że zachorują również dzieci. Ponadto dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają częściej zapadają na alergię niż dziećmi, które urodziły się siłami natury. Częstotliwość wystąpienia alergii rośnie również wraz z ekspozycją na dym tytoniowy i zanieczyszczenie powietrza. Dodatkowo uczuleni są częściej chłopcy niż dziewczęta. Większe występowanie alergii stwierdzono też w krajach cywilizowanych.

Typy stanów alergicznych i objawy alergii

Części ciała podatne na objawy alergiczne to głównie oczy, nos, płuca, skóra i przewód pokarmowy. Chociaż choroby alergiczne mogą się różnić, wszystkie wynikają z przesadnej odpowiedzi układu odpornościowego na obce substancje. Poniżej krótkie opisy najczęściej występujących zaburzeń alergicznych.

Alergiczny nieżyt nosa (katar)

Jest najczęstszą chorobą alergiczną, a jego objawy są spowodowane aeroalergenami. Całoroczne zapalenie śluzówki nosa często powodowane jest alergenami domowymi, takimi jak roztocza kurzu, sierść zwierzęca lub pleśń. Sezonowy alergiczny nieżyt nosa spowodowany jest zaś zwykle przez trawę lub chwasty. Wiele osób ma kombinację alergii sezonowych i wieloletnich. Objawy wynikają z zapalenia tkanek wewnętrznej strony nosa, która ujawnia się po ekspozycji na alergeny. Najczęstsze objawy to katar, zatkany nos i kichanie.

Astma

Jest chorobą układu oddechowego, która wynika z zapalenia i nadmiernej reaktywności dróg oddechowych, co prowadzi do nawracającego, odwracalnego ich zwężenia. Astma często może współistnieć z alergicznym nieżytem nosa. Do typowych objawów należą duszność, świszczący oddech, kaszel.

Zapalenie spojówek

To stan zapalny tkanek (membran), które przykrywają powierzchnię gałki ocznej i dolnej części powieki. Zapalenie występuje w wyniku reakcji alergicznej i może powodować w obu oczach objawy: zaczerwienienie, swędzenie i obrzęk.

Atopowe zapalenie skóry

Jest stanem powszechnie występującym u niemowląt. Ma tendencję do występowania u osób zagrożonych innymi stanami alergicznymi (astma i alergiczny nieżyt nosa), ale zwykle nie jest spowodowane alergenami. Wysypka jest wynikiem skomplikowanego procesu zapalnego. Objawy obejmują suchą skórę oraz świąd. Uczulenie występujące bardzo często na twarzy, łokciach, kolanach.

Pokrzywka

To reakcja skórna, która pojawia się w postaci czerwonych, swędzących plamek na każdej części ciała. Stany ostre często są spowodowane reakcją alergiczną na pokarm lub leki, chociaż u dzieci bywają one spowodowane infekcją wirusową. Najczęstsze objawy to intensywny świąd (zazwyczaj niebolesny) i obrzęki (zwłaszcza warg, twarzy, dłoni i stóp).

Anafilaksja

Jest potencjalnie zagrażającą życiu reakcją alergiczną, która może mieć wpływ na wiele narządów w tym samym czasie. Alergeny, które zazwyczaj prowadzą do anafilaksji, to produkty, leki i jad ( np. stery pszczele). Uczulające czynniki środowiskowe rzadko wywołują anafilaksję. Wstrząs anafilaktyczny objawia się jednym lub wieloma objawami – zakażeniem nosa, katarem, swędzeniem oczu, obrzękiem języka i gardła, bólem brzucha, nudnościami, wymiotami, biegunką, świszczącym oddechem, kaszlem, niskim ciśnienie krwi.

Gdzie są alergeny?

Alergeny zagrażają nam w wielu miejscach. Mogą być wdychane, spożywane, nakładane na skórę lub wstrzyknięte do organizmu w postaci leków lub ukąszeń owadów. Ich struktura chemiczna wpływa na rodzaj zakażenia. Na przykład pyłki powietrza mają niewielki wpływ na skórę. Są one łatwo wdychane, a tym samym powodują więcej objawów ze strony nosa i układu oddechowego, ze słabymi objawami skórnymi. Kiedy alergeny są połknięte lub wstrzykiwane, mogą wpływać na inne części ciała i wywoływać objawy odległe od miejsca wprowadzenia. Każdy alergen ma unikalną strukturę białkową posiadającą inne właściwości alergiczne.

Często alergeny są wdychane z powietrzem. Zwykle chorobami wynikającymi z alergenów w powietrzu są katar sienny, astma i zapalenie spojówek. Reakcje alergiczne mogą wywoływać pyłki drzew i traw, roztocza, białka zwierzęce, zarodniki pleśni lub części owadów, zwłaszcza karaluchów.

Alergeny są również w żywności i lekach. Mogą one powodować ciężkie reakcje alergiczne, które często zaczynają się od miejscowego mrowienia lub świądu, a następnie mogą powodować wysypkę lub dodatkowe objawy, takie jak obrzęk, nudności, wymioty, biegunka lub trudności w oddychaniu.

Najczęstszymi alergenami w żywności są mleko krowie, jaja, orzeszki ziemne, pszenica, soja, skorupiaki, ryby i sezam. Alergie mleka krowiego, jajka, pszenicy i soi są pospolite u dzieci i często mijają z czasem. Najpopularniejszymi alergenami u dorosłych są zaś orzechy, skorupiaki i gluten. Nadwrażliwość na ostatni z nich jest uzależniona od obecności przeciwciała IgA i prowadzi do przewlekłego dyskomfortu w jamie brzusznej, nudności, wymiotów, zmiana wypróżnień, a nawet anemii. Alergie może spowodować każdy lek, najpowszechniej wywołują ją jednak antybiotyki – jak penicylina – i środki przeciwzapalne – jak aspiryna i ibuprofen. Rośliny, barwniki, chemikalia, nikiel i inne metale oraz kosmetyki powodują najczęściej alergie skórne.

Najpoważniejsze alergie są jednak wywoływane przez substancje, które dostają się do krwioobiegu. Wywołują one zwiększone ryzyko reakcji ogólnoustrojowej prowadzącej do wstrząsu anafilaktycznego. Najczęściej są to ukąszenia.

Jak leczyć alergie?

Chociaż lekarze pierwszego kontaktu są dobrze przygotowani do leczenia łagodnych objawów alergicznych, osoby z bardziej uciążliwymi alergiami powinni udać się do specjalisty –alergologa. Leczenie alergii zależy od stanu pacjenta i rodzaju alergii. Istnieją jednak ogólne wytyczne, które pozwolą przetrwać wszystkim alergikom ten trudny czas.

Należy dbać o czystość, aby zmniejszyć ilość kurzu i roztoczy, zastosować nawilżanie powietrza w domu i prać pościel przynajmniej raz w tygodniu. W przypadku posiadania zwierząt domowych, ich kąpanie może pomóc zmniejszyć objawy alergiczne u właściciela, ale nie ma gwarancji powodzenia. Pomocne może być również zamykanie okien w okresach pylenia i przebywanie w większości w pomieszczeniach zamkniętych. Pomocne będą doustne leki przeciwhistaminowe, miejscowo stosowane krople do oczu oraz kortykosteroidy.

W przypadku skłonności do występowania alergii pokarmowych oraz alergii na jad zwierząt, należy unikać tych czynników w naszym otoczeniu stosując, odpowiednią dietę oraz ubranie ochronne (długie rękawy i nogawki). W przypadku wystąpienia jednego lub drugiego rodzaju alergii, należy natychmiast udać się do lekarza. Przy prawidłowym rozpoznaniu, leczeniu i profilaktyce, alergiczni pacjenci mają bardzo dobre rokowania co do długości i jakości życia.

W przypadku alergii środowiskowych, na zwierzęta domowe, roztocza kurzu, pyłek kwiatowy i pleśń, najlepszym sposobem na rozpoznanie alergii są testy skórne.

W przypadku alergii na leki, najważniejszym elementem diagnozy jest historia leczenia pacjenta. Jedynym antybiotykiem zatwierdzonym do badania testem na skórze jest penicylina. Badanie na skórze może być bardzo pomocne w określeniu, czy dana osoba jest na nią i pokrewne antybiotyki uczulona.

Czy można zapobiec alergii?

Rozwój alergii to złożony proces na pograniczu genetyki i oddziaływań środowiskowych. Znalezienie skutecznych sposobów zapobiegania alergii pozostaje aktywnym obszarem badań. Istnieją jednak sposoby na to, aby zmniejszyć objawy już zdiagnozowanej alergii.

Używaj okularów przeciwsłonecznych

Osłaniają oczy, zatrzymują pyłki i zanieczyszczenia od wrażliwych na nie oczu, co zmniejsza objawy.

Pij wodę

Nawet niewielki ubytek wody może spowodować zwiększoną produkcję histaminy. Jeżeli więc jesteś nawodniony, zmniejszasz objawy alergii.

Rób inhalację

Kombinacja ciepłej wody i soli naturalnej pomoże otworzyć przestrzenie jamy nosowej.

Weź prysznic i umyj włosy zanim położysz się spać

Pomoże to pozbyć się pyłków z twojego ubrania i skóry.

Trzymaj się zamkniętych pomieszczeń

W okresach, w których występuje największe nasilenie pylenia, przebywaj jak najwięcej w pomieszczeniach.

5 błędów, które popełniają ludzie chcąc się pozbyć alergii

1. Nie lecz alergii bez wiedzy, na co jesteś uczulony

Mimo iż wydaje się, że znasz przyczynę swoich kłopotów, dwie trzecie osób cierpiących na alergię wiosenne ma alergię przez cały rok. Alergolog wykona testy i po postawieniu diagnozy zaleci odpowiednie leczenie, tak jest bezpieczniej.

2. Nie kupuj na ślepo leków na alergię

Jeżeli nie czujesz poprawy, udaj się do alergologa.

3. Nie czekaj na alergię

Przygotuj się do niej już przed rozpoczęciem sezonu przyjmuj odpowiednie leki.

4. Nie susz ubrań na zewnątrz

Łapią one wówczas wszystkie pyłki znajdujące się w okolicy.

5. Zwróć uwagę, które produkty nasilają twoje dolegliwości

Bardzo często alergie występują krzyżowo. Jeżeli u pacjenta stwierdzono uczulenie na pyłki drzew, może się zdarzyć, że żywność taka jak wiśnie, gruszki, jabłka, morele, kiwi, pomarańcze, śliwki, migdały, orzechy laskowe i orzechy włoskie będą również alergenami.

Naturalne sposoby na alergię


  • Astragalus

Tradycyjny chiński lek na alergie, wspomaga system immunologiczny.


  • Butterbur – herbata maślana

Łagodzi objawy alergii sezonowej. 100 mg dziennie ziołowego ekstraktu poprawia przepływ powietrza przez nos oraz zmniejsza wydzielanie leukotrienu – związku, który rozpoczyna wiele reakcji alergicznych. Szwajcarskie badanie wykazało, że butterbur był równie skuteczny w zapobieganiu alergii jak antyhistamina.


  • Olej z wiesiołka

Działa na dwa sposoby. Po pierwsze działa przeciwzapalnie na zapalenia, które powodują reakcje alergiczne. Po drugie – olej z wiesiołka stymuluje produkcję białych krwinek, które regulują wytwarzanie histaminy i przeciwciał.


  • Kwas linolenowy

Ma długą historię w medycynie ludowej w leczeniu alergii. Osoby cierpiące na alergię mogą potrzebować dodatkowo kwasów tłuszczowych i mieć kłopoty z przekształceniem kwasu linolowego (LA) w GLA. Badania wykazały, że osoby cierpiące na alergię mają zaniżony poziom GLA.


  • Herbata zielona

Filiżanka zapewnia przeciwutleniacze, który blokują produkcję histaminy i immunoglobuliny E. Oba wywołują objawy alergii.


  • Probiotyki

Zwiększenie liczby pożytecznych bakterii w organizmie może zapobiegać alergii. Probiotyki wzmacniają układ odpornościowy, a zatem zmniejszają objawy uczulenia.


  • Kwasy omega-3

Badania naukowe wykazały, że olej zawierający kwasy omega-3 może pomóc łagodzić katar sienny, problemy z zatokami i alergiczne stany zapalne skóry.


  • Kwercetyna

To flawonoid występujący naturalnie w cebulkach, jabłkach i czarnej herbacie. Wykazuje właściwości przeciwzapalne i blokuje histaminy lub zmniejsza jej uwalnianie, a tym samym zmniejsza objawy alergii.


  • Skullcap

To zioło, które w chińskiej medycynie zmniejsza gorączkę. Jest antyoksydantem o właściwościach antyhistaminowych.


  • Spirulina

Badania wskazują, że ta niebiesko-zielona alga może wspomagać system immunologiczny i chronić przed alergią.


  • Pokrzywa zwyczajna

Jej korzenie i liście były używane do ochrony przed problemami z prostatą, ale jest to również roślina stosowana w celu zmniejszania objawów alergii.


  • Witamina C

Bardzo dobrze znana. Jest antyoksydantem i chroni system immunologiczny. 2000 mg witaminy C może obniżyć poziomy histaminy aż o 40%, poprawiając oddychanie.